Praca jest jedną z najważniejszych wartości w życiu człowieka. Jej wykonywanie pozwala na pobieranie wynagrodzenia pieniężnego, które jest niezbędne do prowadzenia życia w społeczeństwie. Chęć zarobku jest coraz częściej zauważalna wśród młodocianej części społeczeństwa, którzy w zamian za otrzymywanie zapłaty planują świadczyć wykonywanie lekkich prac. Polskie prawo przewiduje zatrudnienie młodocianych pracowników na specjalnych zasadach, dzięki którym świadczenie pracy jest bezpieczne dla osób młodych, a dodatkowo nie koliduje z ich nauką i edukacją. Jakie prawa oraz obowiązki posiada pracownik młodociany? Co o jego zatrudnieniu mówi polski Kodeks pracy?

Pracownik młodociany – definicja

Status pracownika młodocianego jest definicją, którą ściśle określa obowiązujący na terenie państwa polskiego Kodeks pracy. Kodeks pracy jest najważniejszym aktem prawnym, który zajmuje się regulowaniem stosunków umownych, które zawierane są między pracownikami oraz pracodawcą. 

Zgodnie z informacjami znajdującymi się w Kodeksie pracy, pracownik młodociany jest terminem określającym osobę, która ukończyła 16 rok życia, ale nie osiągnęła jeszcze 18 roku życia, czyli umownego czasu, który określa pełnoletność. Obecnie panujące prawo pracy mówi, że pracownik młodociany powinien być traktowany przez pracodawcę na równi z innymi osobami, które podlegają zatrudnieniu o umowę o pracę. Oznacza to, że młodociana osoba, po podpisaniu umowy o pracę posiada niemal takie same prawa i obowiązki, jak w przypadku dorosłej osoby zatrudnionej w danej firmie czy przedsiębiorstwie. Warto wiedzieć, że w wyjątkowych przypadkach Kodeks pracy dopuszcza zatrudnienie młodocianych osób poniżej 15 roku życia. Jest to możliwe jedynie w przypadku ukończenia szkoły podstawowej przez pracownika młodocianego, a także posiadania aktualnego orzeczenia lekarskiego, które potwierdza brak przeciwwskazań medycznych do wykonywania pracy opisanej w umowie o pracę. 

Głównym czynnikiem, przez który pracodawcy decydują się na zawiązanie umowy o pracę z osobą młodocianą jest:

  • przygotowanie zawodowe osoby młodocianej - umowa o pracę podpisywana jest w celu kształcenia zawodowego osoby nieletniej lub przyuczenia jej do wykonywania określonej pracy,
  • wykonywanie lekkich prac - pracownik młodociany może podpisać umowę o pracę w celu wykonywania lekkich prac, za które będzie otrzymywał wynagrodzenie pieniężne. 

Wszelkie prace, które będą obowiązywały osobę młodocianą nie powinny stwarzać dla niego zagrożenia życia, rozwoju psychofizycznego oraz zdrowia. Dodatkowo, wykonywane świadczenia nie mogą utrudniać oraz w najmniejszym stopniu wpływać na obowiązujący obowiązek szkolny. 

Pracownik młodociany poddawany jest takim samym obowiązkom, jak w przypadku dorosłego pracownika. Pracodawca ma praco do rejestrowania jego czasu pracy, a także kontrolowania jakości i wydajności świadczonych przez niego usług na rzecz danej firmy. Młodociany pracownik posiada również liczne przywileje, do których zalicza się na przykład możliwość skorzystania z urlopu wypoczynkowego lub przerwy w pracy. 

Pracownik młodociany – ile godzin pracy może przepracować?

Kodek pracy ściśle i precyzyjnie określa ilość godzin, które w danym miesiącu może przepracować pracownik znajdujący się między 16, a 18 rokiem życia. Pracodawca przed rozpoczęciem świadczenia usług przez osobę niepełnoletnią jest zobowiązany do ustalenia wymiaru i rozkładu czasu pracy pracownika. Najważniejszym krokiem do jego określenia jest uwzględnienie w grafiku liczby godzin, które osoba młodociana zobligowana jest do przeznaczenia na edukację. Tygodniowy wymiar pracy pracownika młodocianego nie może przekraczać 12 godzin. W dni, w których odbywają się zajęcia szkolne, osoba młodociana może przepracować jedynie dwie godziny. 

Pracownik młodociany może przeznaczać dni wolne na wykonywanie obowiązku pracy. W ferie odbywające się między semestrami osoba młodociana nie może pracować dłużej niż siedem godzin dziennie oraz 35 godzin w jednym tygodniu. 

Osoba młodociana posiada również przywilej przysługującej jej przerwy w pracy. W przypadku przepracowania ciągiem 4,5 godziny, pracownikowi przysługuje 30 minutowa przerwa, która zgodnie z kodeksem pracy powinna zostać wliczona do czasu pracy. Bardzo ważną informacją jest brak możliwości wykonywania pracy w postaci nadgodzin przez osobę młodocianą. Takie działanie jest niezgodne z kodeksem pracy, ze względu na zbytnie przeciążenie fizyczne i psychiczne pracownika poniżej 18 roku życia.

Pracownik młodociany – wynagrodzenie

Wynagrodzenie pracownika młodocianego jest określone w kodeksie pracy. Najnowsze poprawki do ogólnie obowiązujących stawek zostały przyjęte w 2019 roku na wniosek ministra rodziny, pracy i polityki społecznej. Zgodnie z najnowszymi danymi, najniższe stawki wynagrodzenia pieniężne osób młodocianych wynoszą:

  • nie mniej niż 5% przeciętnego wynagrodzenia dla osób, które odbywają pierwszy rok nauki,
  • nie mniej niż 6% przeciętnego wynagrodzenia dla osób, które odbywają drugi rok nauki,
  • nie mniej niż 7% przeciętnego wynagrodzenia dla osób, które odbywają trzeci rok nauki. 

Osoba młodociana, której umowa o pracę opiera się na przyuczeniu do wykonywania określonego zawodu powinna otrzymywać wynagrodzenie w wysokości nie mniejszej niż 4% przeciętnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku. Wynagrodzenie pieniężne powinno zostać przekazywane osobie młodocianej do dnia miesiąca, który został określony w umowie o pracę.

Pracownik młodociany – urlop 

Pracownik młodociany, oprócz obowiązków posiada liczne przywileje. Jednym z nich bez wątpienia jest urlop wypoczynkowy, który pracownik ma szanse trzymać po wypełnieniu wniosku urlopowego i jego zatwierdzeniu przez upoważnioną osobę. 

Ilość dni wolnych, które figurują pod postacią urlopu wypoczynkowego, są zależne od stażu pracy. Osoba młodociana po podpisaniu umowy o prace zyskuje 12 dni roboczych urlopu po upływie sześciu miesięcy od rozpoczęcia pierwszego dnia pracy. Po upływie pierwszego roku od podpisania umowy, młodociany pracownik zyskuje prawo do skorzystania z 26 dni urlopu wypoczynkowego. Dodatkowo należy pamiętać, że w przypadku roku nauki, w którym młodociany pracownik kończy 18 rok życia, ilości dni wolnych, która mu przysługuje zmniejsza się do 20. Prawo do posiadania kolejnych dni urlopowych pojawia się po rozpoczęciu nowego roku kalendarzowego, czyli pierwszego stycznia. Dni przepracowane przez osobę młodocianą, a także wykorzystany urlop wypoczynkowy są wliczane do oficjalnego stażu pracy danego pracownika. 

Zatrudnienie osoby młodocianej daje wiele korzyści dla pracodawcy, jak i osoby, która nie ukończyła jeszcze 18 roku życia. Po podpisaniu umowy, pracodawca zostaje zobowiązany do przestrzegania licznych aspektów formalnych, do których należy zapoznanie pracownika z regulaminem panującym w firmie czy przedstawienie mu jego obowiązków oraz przywilejów. Przestrzeganie wszelkich zapisów, które znajdują się w kodeksie pracy pozwala na komfortową naukę zawodu przez osoby młodociane.