Komu przysługuje najniższa emerytura i ile wynosi w 2026r.?

Najniższa emerytura jest ustawową kwotą minimalną, a ZUS podwyższa do niej emeryturę tylko wtedy, gdy spełnione są warunki przewidziane w ustawie. Jeżeli po ukończeniu 60 lat (kobieta) lub 65 lat (mężczyzna) wyliczone świadczenie jest niższe od ustawowego minimum, ZUS podwyższa je do tej kwoty. Warunkiem jest posiadanie co najmniej 20 lat (kobieta) lub 25 lat (mężczyzna) udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych. Zastosowanie mogą mieć także ustawowe wyłączenia. Samo przyznanie emerytury przez ZUS nie oznacza jeszcze gwarancji minimalnego świadczenia. Emerytura może zostać ustalona także przy krótkim stażu lub niskim kapitale zapisanym na koncie emerytalnym, co w praktyce może prowadzić do wypłat niższych niż ustawowe minimum.

Najważniejsze informacje

1. Najniższa emerytura w Polsce od 1 marca 2026 r. wynosi 1 978,49 zł brutto.
2. Emeryturę podwyższa się do ustawowego minimum, jeżeli wyliczone świadczenie jest niższe, a kobieta ma ukończone 60 lat (20-letni staż) lub mężczyzna ukończone 65 lat (25-letni staż) oraz nie zachodzi ustawowe wyłączenie.
3. Osoba, która osiągnęła wiek emerytalny, ale nie ma wymaganego stażu ubezpieczeniowego, może otrzymać emeryturę niższą od minimum.
4. Wysokość emerytury zależy nie tylko od wieku i okresów uwzględnianych przy ustalaniu prawa do podwyższenia świadczenia, ale również od wysokości składek zgromadzonych na koncie emerytalnym.
5. Taką samą kwotę jak najniższa emerytura mają obecnie niektóre inne świadczenia, jednak nie oznacza to, że przysługują na tych samych zasadach.

Komu dokładnie przysługuje gwarantowana emerytura minimalna?

Prawo do najniższej emerytury wynika z ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W praktyce trzeba odróżnić samo przyznanie emerytury od podwyższenia jej do poziomu świadczenia minimalnego.

Dlaczego sam wiek emerytalny nie daje jeszcze prawa do minimalnej emerytury?

Osiągnięcie wieku emerytalnego umożliwia uzyskanie świadczenia emerytalnego, ale nie zawsze oznacza prawo do emerytury minimalnej. W nowym systemie emerytalnym ZUS może przyznać emeryturę także osobie z krótkim stażem ubezpieczeniowym, ponieważ podstawą wyliczenia są przede wszystkim składki zgromadzone na koncie emerytalnym oraz dalsze trwanie życia.

W przypadku krótkiego okresu opłacania składek albo zgromadzenia niskiego kapitału emerytalnego wysokość emerytury może być bardzo niska. ZUS wypłaca świadczenie w wysokości wynikającej z wyliczenia, bez podwyższenia do poziomu najniższej emerytury, jeżeli nie są spełnione warunki ustawowe do takiego podwyższenia.

Jakie okresy liczą się do stażu wymaganego do emerytury minimalnej?

Do stażu wymaganego do podwyższenia emerytury do kwoty minimalnej uwzględnia się zarówno okresy składkowe, jak i nieskładkowe, przy czym te drugie podlegają ustawowym ograniczeniom.

1. Okresy składkowe - zalicza się do nich przede wszystkim okresy ubezpieczenia oraz okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Ustawa uwzględnia również inne ściśle określone okresy, takie jak czynna służba wojskowa, działalność kombatancka czy pobieranie zasiłku macierzyńskiego, a także niektóre okresy sprzed 15 listopada 1991 r., za które nie było obowiązku opłacania składek. W przypadku osób zobowiązanych do opłacania składek na własne ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz osób współpracujących przy prowadzeniu działalności nie uwzględnia się okresów, za które składki nie zostały opłacone.
2. Okresy nieskładkowe - zalicza się tylko te okresy bez opłacania składek, które ustawa wprost pozwala wliczyć do stażu, np. okres pobierania zasiłku chorobowego, zasiłku opiekuńczego oraz nauki w szkole wyższej na jednym kierunku (po ukończeniu studiów i w wymiarze przewidzianym programem).
3. Limit dla okresów nieskładkowych - okresy nieskładkowe nie są uwzględniane bez ograniczeń, dlatego nie każda przerwa i nie każdy okres bez składek automatycznie zwiększa staż do wymaganych 20/25 lat.

W jakich sytuacjach emerytura może być niższa od najniższej?

Wiele osób zakłada, że po osiągnięciu wieku emerytalnego każda emerytura zostanie wyrównana do ustawowego minimum. Najniższą emeryturę otrzymują wyłącznie osoby, które spełniły wszystkie warunki przewidziane w ustawie.

Brak wymaganego stażu ubezpieczeniowego

Najczęstszą przyczyną jest brak wymaganego stażu - co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych w przypadku kobiet oraz 25 lat w przypadku mężczyzn. W takiej sytuacji ZUS może przyznać emeryturę, ale nie ma obowiązku podwyższenia jej do poziomu świadczenia minimalnego. Z tego powodu wypłacane są emerytury niższe niż najniższa emerytura, potocznie nazywane „emeryturami groszowymi”.

Z danych ZUS wynika, że w grudniu 2025 r. wypłacano 459 317 emerytur nowosystemowych w wysokości niższej niż minimalna. Stanowiło to 10,1 proc. wszystkich emerytur nowosystemowych wypłacanych w tym miesiącu¹.

Zbyt niska podstawa składek w części miesięcy

Przy ustalaniu okresu składkowego potrzebnego do podwyższenia emerytury do kwoty najniższej miesiące przypadające po 31 grudnia 1998 r. nie zawsze są uwzględniane w całości. Jeżeli w danym miesiącu składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe obliczono od podstawy niższej niż minimalne wynagrodzenie, miesiąc ten uwzględnia się proporcjonalnie – w takiej części, w jakiej podstawa wymiaru składek pozostaje do kwoty minimalnego wynagrodzenia. Przykładowo, jeżeli podstawa wymiaru składek wynosiła połowę minimalnego wynagrodzenia, do okresu potrzebnego do podwyższenia emerytury uwzględnia się połowę miesiąca.

Proporcjonalnego obliczenia nie stosuje się jednak w przypadkach określonych w ustawie, między innymi wtedy, gdy niższa podstawa wynikała z pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, zasiłków albo świadczenia rehabilitacyjnego z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego.

Kiedy nie stosuje się proporcjonalnego przeliczenia?

Zasady proporcjonalnego uwzględniania miesiąca nie stosuje się, jeżeli obniżenie podstawy wymiaru składek poniżej minimalnego wynagrodzenia nastąpiło wskutek pobierania:

• wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, wypłacanego na podstawie Kodeksu pracy,
• zasiłków z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego,
• świadczenia rehabilitacyjnego z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego.

Zasady tej nie stosuje się również wtedy, gdy podstawę wymiaru składek stanowiła kwota zasiłku stałego z pomocy społecznej, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego albo zasiłku dla opiekuna. Ustawa przewiduje ponadto inne wyjątki dotyczące określonych grup ubezpieczonych.

Ile wynosi najniższa emerytura w Polsce w 2026 roku?

Od 1 marca 2026 r. najniższa emerytura w Polsce wynosi 1 978,49 zł brutto miesięcznie. Taka sama kwota obowiązuje również w przypadku renty rodzinnej, renty socjalnej oraz renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Z kolei najniższa renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy wynosi od tej samej daty 1 483,87 zł brutto.

Ta sama kwota minimalna nie oznacza, że świadczenia są przyznawane na takich samych zasadach. Kwota najniższej emerytury jest określona ustawowo i podlega waloryzacji. Składki, kapitał początkowy i środki na subkoncie wpływają na wysokość emerytury obliczonej przez ZUS. Jeżeli jest ona niższa od ustawowego minimum, może zostać do niego podwyższona po spełnieniu wymaganych warunków i pod warunkiem, że nie zachodzi ustawowe wyłączenie. Renta socjalna, renta rodzinna i renta z tytułu niezdolności do pracy są odrębnymi świadczeniami, przyznawanymi na innych zasadach.

Czy waloryzacja zmienia tylko kwotę, czy także warunki prawa do minimum?

Kwota najniższej emerytury oraz kwoty innych najniższych świadczeń są corocznie waloryzowane od 1 marca. Oznacza to, że podwyższa się je przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji emerytur i rent. Nie jest to waloryzacja kapitału początkowego, która stanowi odrębny mechanizm wykorzystywany przy obliczaniu emerytury. Podwyższenie kwoty najniższej emerytury nie rozszerza automatycznie grona osób uprawnionych do jej otrzymywania.

Prawo do podwyższenia emerytury do kwoty najniższej nadal zależy od spełnienia warunków określonych w ustawie, w szczególności dotyczących wieku emerytalnego oraz wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego. Dlatego sama znajomość obowiązującej kwoty nie przesądza o prawie do gwarantowanego minimum.

Jak ZUS ustala i weryfikuje staż do podwyższenia emerytury do minimum?

Kluczowe znaczenie ma nie tylko osiągnięcie wieku emerytalnego, lecz także prawidłowe udokumentowanie okresów uwzględnianych przez ZUS. Przy ocenie stażu brane są pod uwagę nie wyłącznie okresy aktywności zawodowej w potocznym rozumieniu, lecz konkretne okresy uznawane przez przepisy systemu ubezpieczeń społecznych.

Okresy składkowe i nieskładkowe trzeba udowodnić

Osoba ubiegająca się o emeryturę albo o podwyższenie jej do minimalnej wysokości powinna zadbać o dokumenty potwierdzające przebieg ubezpieczenia. Chodzi przede wszystkim o:

• świadectwa pracy,
• dokumenty potwierdzające prowadzenie działalności gospodarczej,
• okresy pobierania zasiłków,
• służbę wojskową,
• urlopy wychowawcze,
• okresy nauki, jeśli mają znaczenie dla stażu.

W praktyce brak dokumentów bywa równie dużym problemem jak brak samego stażu. ZUS nie może zaliczyć poszczególnych okresów wyłącznie na podstawie ogólnego oświadczenia, jeśli przepisy wymagają odpowiednich dokumentów.

Czego najczęściej niepotrzebnie myli się z emeryturą minimalną?

Najczęściej z emeryturą minimalną mylone są inne świadczenia, a dodatkowo warto pamiętać, od czego faktycznie zależy wysokość emerytury i kiedy działa gwarancja minimum.

1. Świadczenie przedemerytalne - jest odrębnym świadczeniem i nie jest przyznawane na zasadach emerytury minimalnej, mimo że bywa z nią utożsamiane.
2. Renta socjalna - nie jest emeryturą. Może mieć taką samą lub zbliżoną kwotę, ale przysługuje na innych przesłankach.
3. Renta z tytułu niezdolności do pracy - jest odrębnym świadczeniem rentowym. Zbieżna kwota minimalna nie oznacza identycznych warunków przyznania.
4. Od czego zależy wysokość emerytury – wysokość emerytury zależy m.in. od składek zgromadzonych na koncie i subkoncie, zwaloryzowanego kapitału oraz wieku przejścia na emeryturę.
5. Kiedy działa gwarancja minimum – podwyższenie do kwoty minimalnej stosuje się dopiero po spełnieniu warunków ustawowych, w tym wymaganego stażu.
6. Jak sprawdzić staż i okresy w ZUS – w razie wątpliwości najbardziej wiarygodna jest weryfikacja danych na koncie w ZUS lub w placówce ZUS przed złożeniem wniosku, zamiast orientacyjnego liczenia okresów „z pamięci”.

Praktyczne przykłady

Przykład 1. Pani Ewa skończyła 60 lat i złożyła wniosek o emeryturę. Przez kilkanaście lat pracowała na etacie, później miała kilka dłuższych przerw związanych z opieką nad rodziną, a część pracy wykonywała dorywczo. ZUS przyznał jej emeryturę, ale dopiero po zebraniu dokumentów z wcześniejszych okresów ubezpieczenia okazało się, czy osiągnęła wymagane 20 lat potrzebne do podwyższenia świadczenia do minimum.

Przykład 2. Pan Marek osiągnął powszechny wiek emerytalny i był przekonany, że otrzyma najniższą emeryturę, ponieważ jak sam mówił „pracował przez większość życia”. Po analizie dokumentów okazało się jednak, że część aktywności była wykonywana bez pełnego oskładkowania, a kilka miesięcy po 1999 r. liczyło się tylko proporcjonalnie. Emerytura została przyznana, ale bez gwarancji minimalnego świadczenia.

Podsumowanie

Najniższa emerytura przysługuje osobom, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny i mają odpowiedni staż ubezpieczeniowy: 20 lat dla kobiet oraz 25 lat dla mężczyzn. Jeżeli warunki te nie są spełnione, ZUS może przyznać świadczenie emerytalne, ale nie ma obowiązku podwyższania go do wysokości świadczenia minimalnego. Dlatego część osób otrzymuje emeryturę niższą od najniższej emerytury, mimo że formalnie nabyła prawo do świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Źródła:

1) https://www.rp.pl/praca-emerytury-i-renty/art43976001-groszowych-emerytur-przybywa-najbardziej-cierpia-kobiety