Podatek PCC, czyli podatek od czynności cywilnoprawnych, dotyczy wyłącznie czynności wskazanych w ustawie, m.in. umów sprzedaży, pożyczki, ustanowienia hipoteki oraz umowy spółki i jej zmiany. Co do zasady PCC nie obejmuje czynności w zakresie, w jakim są opodatkowane VAT. Stawki PCC to najczęściej 2%, 1% lub 0,5%, a w zależności od czynności także 0,1% (niektóre hipoteki) albo kwota stała (np. 19 zł przy części hipotek). W ustawowo określonych przypadkach może też wystąpić 6%. Relację PCC z VAT zawsze ocenia się według przepisów ustawy o PCC. Najczęściej trzeba złożyć deklarację PCC-3 i zapłacić podatek w ciągu 14 dni.
Najważniejsze informacje
- Podatek PCC obejmuje tylko czynności wskazane w ustawie, a nie każdą umowę zawartą między stronami.
- Obowiązek podatkowy powstaje najczęściej z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, czyli zwykle w dniu podpisania umowy.
- Najczęstsze stawki podatku to 2%, 1%, 0,5% albo kwota stała 19 zł, zależnie od rodzaju czynności.
- PCC co do zasady płaci się bez wezwania organu, składając deklarację i wpłacając należność do urzędu skarbowego.
- Nie każda transakcja podlega PCC, bo część czynności jest wyłączona z tego podatku albo korzysta ze zwolnienia.
Co to jest podatek PCC i kiedy ma zastosowanie?
Podatek PCC to danina uregulowana w ustawie o podatku od czynności cywilnoprawnych. Obejmuje konkretne zdarzenia, a nie cały obrót gospodarczy. Ustawa wprost wskazuje, jakie czynności cywilnoprawne podlegają opodatkowaniu i są to przede wszystkim umowy sprzedaży i zamiany rzeczy oraz praw majątkowych, umowy pożyczki, umowy darowizny w części dotyczącej przejęcia długów, umowy spółki, ustanowienie hipoteki, odpłatnego użytkowania, odpłatnej służebności, a także depozyt nieprawidłowy. W praktyce oznacza to jedno - najpierw trzeba sprawdzić, czy dana czynność w ogóle mieści się w ustawowym katalogu. Sam fakt podpisania umowy nie przesądza jeszcze o obowiązku zapłaty podatku.
Ustawa przewiduje regułę terytorialną, czyli zasady, kiedy PCC w ogóle może wystąpić ze względu na „związek z Polską”. PCC dotyczy czynności, których przedmiotem są rzeczy położone w Polsce albo prawa majątkowe wykonywane w Polsce. PCC może objąć także rzeczy położone za granicą lub prawa wykonywane za granicą, ale tylko wtedy, gdy nabywca ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce i czynność została dokonana na terytorium Polski. Dla umowy spółki i jej zmiany nie patrzy się na położenie rzeczy ani wykonywanie praw, tylko na to, czy w chwili dokonania czynności w Polsce znajduje się siedziba spółki osobowej, lub rzeczywisty ośrodek zarządzania spółki kapitałowej, a jeżeli rzeczywisty ośrodek zarządzania nie znajduje się w innym państwie członkowskim - także siedziba spółki kapitałowej.
Kiedy nie trzeba płacić podatku PCC?
Nie każda umowa sprzedaży oznacza PCC. Najpierw warto sprawdzić, jak transakcja jest traktowana na gruncie VAT, bo to często rozstrzyga sprawę.
- Gdy transakcja jest opodatkowana VAT, PCC co do zasady nie występuje. Wyjątek: PCC 6% może wystąpić przy sprzedaży opodatkowanej VAT lokalu mieszkalnego (lub udziału), gdy ten sam kupujący nabywa szósty i każdy kolejny taki lokal/udział w budynku/budynkach na jednej nieruchomości gruntowej (także gdy kupuje co najmniej sześć takich lokali/udziałów).
- Gdy transakcja jest zwolniona z VAT, PCC może się pojawić - zwłaszcza przy sprzedaży nieruchomości i praw do lokali, a także przy sprzedaży udziałów i akcji.
- Rozliczenia wewnątrz grupy VAT (dostawy towarów i świadczenie usług pomiędzy członkami tej samej grupy) nie podlegają VAT i co do zasady nie podlegają PCC. Wyłączenie to nie obejmuje jednak umów sprzedaży i zamiany dotyczących nieruchomości lub określonych praw do nieruchomości (w tym praw do lokali) ani sprzedaży udziałów i akcji w spółkach handlowych – w tych przypadkach PCC może wystąpić.
Ustawa przewiduje również zwolnienia z PCC niezależnie od VAT, m.in. przy sprzedaży rzeczy ruchomych do 1000 zł wartości rynkowej, niektórych pożyczkach rodzinnych (po spełnieniu warunków), wybranych przypadkach dotyczących gospodarstw rolnych oraz przy określonych zakupach pierwszego mieszkania przez osobę fizyczną.
Kto płaci podatek PCC?
W PCC podatnikiem nie jest zawsze ta sama strona umowy - ustawa przypisuje obowiązek podatkowy konkretnemu podmiotowi w zależności od rodzaju czynności.
- Przy umowie sprzedaży obowiązek podatkowy ciąży na kupującym.
- Przy umowie pożyczki podatek płaci biorący pożyczkę.
- Przy ustanowieniu hipoteki obowiązek podatkowy ciąży na osobie składającej oświadczenie woli o ustanowieniu tego prawa.
- W przypadku umowy spółki sytuacja zależy od jej rodzaju, a przy zniesieniu współwłasności albo dziale spadku podatek obciąża podmiot nabywający ponad swój dotychczasowy udział, w części dotyczącej spłat lub dopłat.
Jeżeli w transakcji uczestniczy kilka osób, obowiązek podatkowy może ciążyć na nich solidarnie. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy kilka stron dokonuje jednej czynności cywilnoprawnej albo wspólnie występuje po jednej stronie umowy.
Kiedy powstaje obowiązek podatkowy?
Obowiązek podatkowy powstaje zazwyczaj w chwili dokonania czynności cywilnoprawnej - najczęściej w dniu podpisania umowy. Od tego momentu liczy się termin na złożenie deklaracji i zapłatę podatku. Przepisy przewidują jednak szczególne momenty powstania obowiązku podatkowego dla wybranych sytuacji:
- Przy ustanowieniu hipoteki obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia oświadczenia o ustanowieniu hipoteki albo zawarcia umowy ustanowienia hipoteki.
- W przypadku umowy pożyczki, jeżeli umowa przewiduje, że wypłata środków pieniężnych nastąpi niejednokrotnie, a ich suma nie jest znana w chwili zawarcia umowy, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą każdorazowej wypłaty środków.
- Przy orzeczeniach sądów (w tym polubownych) oraz ugodach obowiązek podatkowy w PCC powstaje tylko wtedy, gdy orzeczenie albo ugoda wywołuje takie same skutki prawne jak czynność cywilnoprawna podlegająca PCC. Wówczas powstaje odpowiednio z chwilą: uprawomocnienia się orzeczenia sądu, doręczenia wyroku sądu polubownego albo zawarcia ugody.
Nie warto czekać na wezwanie z urzędu - co do zasady PCC rozlicza się samodzielnie, składając deklarację i wpłacając podatek w terminie.
Ile wynosi podatek PCC?
Wysokość PCC zależy od rodzaju czynności i podstawy opodatkowania. Najczęściej spotykane stawki:
- 2% podstawy opodatkowania -przy umowie sprzedaży: nieruchomości, rzeczy ruchomych, prawa użytkowania wieczystego oraz wskazanych w ustawie praw spółdzielczych. Wyjątek: 6% przy sprzedaży (opodatkowanej VAT) szóstego i każdego następnego lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość (lub udziału), jeżeli dotyczy lokali w budynku/budynkach na jednej nieruchomości gruntowej i jest zawarta z tym samym kupującym.
- 1% - przy sprzedaży innych praw majątkowych.
- 0,5% - umowy pożyczki i depozytu nieprawidłowego, podobnie jak umowy spółki.
- 0,1% - ustanowienie hipoteki na zabezpieczenie wierzytelności istniejących oznacza 0,1% od kwoty zabezpieczenia, a przy wierzytelności o wysokości nieustalonej stosuje się kwotę stałą 19 zł. Odpłatne użytkowanie i odpłatna służebność są co do zasady objęte stawką 1%.
Warto pamiętać, że podstawy opodatkowania nie ustala się dowolnie. Przy umowie sprzedaży jest nią wartość rynkowa rzeczy lub prawa majątkowego, a nie wyłącznie cena wpisana do umowy. Jeżeli urząd skarbowy uzna, że zadeklarowana wartość została zaniżona, może ją zakwestionować i wezwać podatnika do zmiany deklaracji albo przedłożenia wyceny.
Jak zapłacić podatek PCC krok po kroku?
W większości przypadków PCC rozlicza się samodzielnie - bez wezwania z urzędu. Zwykle są tu dwa kroki: złożenie deklaracji i zapłata podatku w terminie.
Krok 1. Złożenie deklaracji - najczęściej służy do tego formularz PCC-3. Jeśli podatników jest więcej niż jeden, dołącza się także załącznik PCC-3/A (dla pozostałych podatników). Deklarację można złożyć elektronicznie przez e-Urząd Skarbowy albo system e-Deklaracje, a także papierowo.
Krok 2. Zapłacenie podatku - po złożeniu deklaracji należy wpłacić PCC na rachunek bankowy właściwego urzędu skarbowego. Tego podatku nie wpłaca się na mikrorachunek podatkowy.
Wyjątek: jeżeli czynność jest dokonana w formie aktu notarialnego, PCC zwykle rozlicza notariusz jako płatnik - pobiera podatek przy czynności, a podatnik co do zasady nie rozlicza PCC samodzielnie w zwykłym trybie.
Jaki jest termin na złożenie deklaracji PCC i zapłatę podatku?
Podstawowy termin na złożenie deklaracji PCC i zapłatę podatku wynosi 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego. W większości przypadków oznacza to 14 dni od dnia zawarcia umowy. W tym czasie należy złożyć deklarację PCC i uiścić podatek.
Po przekroczeniu terminu mogą zostać naliczone odsetki, a w określonych sytuacjach może powstać także odpowiedzialność na gruncie przepisów karnych skarbowych. Może mieć zastosowanie podwyższona stawka PCC 20% od umowy pożyczki, depozytu nieprawidłowego lub ustanowienia użytkowania nieprawidłowego (albo ich zmiany), jeżeli w toku czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, postępowania podatkowego lub kontroli celno-skarbowej podatnik powołuje się na fakt zawarcia takiej umowy, a należny PCC nie został zapłacony. Stawka 20% ma zastosowanie także wtedy, gdy biorący pożyczkę objętą zwolnieniem dla pożyczek od osób najbliższych powołuje się na fakt zawarcia umowy, ale nie spełnił warunku udokumentowania otrzymania pieniędzy na rachunek bankowy (albo rachunek w SKOK) lub przekazem pocztowym.
Na co warto uważać przy podatku PCC?
Najwięcej problemów przy PCC wynika z trzech błędów.
- Przyjęcie, że cena z umowy zawsze przesądza o podstawie opodatkowania.
- Przeoczenie 14-dniowego terminu.
- Zbyt szybkie uznanie, że sama obecność VAT albo zwolnienia z VAT automatycznie wyłącza PCC, bez sprawdzenia wyjątków przewidzianych w ustawie.
W praktyce trzeba też pamiętać o właściwym organie podatkowym. Przy przeniesieniu własności nieruchomości właściwy jest zwykle urząd skarbowy według miejsca położenia nieruchomości, a przy wielu innych czynnościach decyduje miejsce zamieszkania albo siedziby podatnika. Jeżeli forma aktu notarialnego jest obowiązkowa albo została wybrana przez strony, rozliczenie może przejąć notariusz.
Przykładowy praktyczne
Przykład 1. Właściciel małej firmy kupił od osoby prywatnej samochód dostawczy za 38 000 zł. Umowa sprzedaży nie była objęta VAT, więc po stronie kupującego powstał obowiązek podatkowy. Jeżeli wartość rynkowa auta odpowiada tej kwocie, PCC wyniesie 760 zł i trzeba go rozliczyć w ciągu 14 dni.
Przykład 2. Wspólniczka pożyczyła spółce z o.o. środki na pokrycie bieżących kosztów przed sezonowym wzrostem sprzedaży. Sama umowa pożyczki nie zawsze oznacza automatycznie konieczność zapłaty podatku, bo ustawa przewiduje zwolnienie dla pożyczek udzielanych spółce kapitałowej przez wspólnika lub akcjonariusza. W takim przypadku kluczowe jest sprawdzenie, czy sytuacja rzeczywiście mieści się w warunkach ustawowego zwolnienia.
Nigdy więcej nie trać czasu!
Zautomatyzuj układanie grafików pracy, prowadzenie ewidencji czasu pracy, elektroniczne wnioski urlopowe i wiele więcej.
Załóż darmowe kontoStatystyki
Ministerstwo Finansów podało, że w ciągu pierwszego roku od uruchomienia możliwości składania PCC-3 w e-Urzędzie Skarbowym tą drogą wpłynęło 347 tys. deklaracji. Resort wskazał też, że po wysłaniu deklaracji PCC-3 w e-US można od razu zapłacić podatek, a system automatycznie uzupełnia dane przelewu i numer konta urzędu skarbowego¹. W 2024 r. podatnicy złożyli w e-US już 325 tys. deklaracji PCC-3, a przez system e-Deklaracje kolejne 292 tys.. Ta popularność świadczy o rosnącej cyfryzacji usług skarbowych w Polsce².
Podsumowanie
Podatek PCC to podatek od wybranych czynności cywilnoprawnych, a nie od wszystkich umów zawieranych w obrocie prywatnym i gospodarczym. Najczęściej pojawia się przy umowie sprzedaży, umowie pożyczki, ustanowieniu hipoteki, umowie spółki oraz przy dziale spadku albo zniesieniu współwłasności w części dotyczącej spłat lub dopłat. Obowiązek podatkowy powstaje zwykle z chwilą dokonania czynności, a na złożenie deklaracji PCC i zapłatę podatku jest 14 dni. Kluczowe znaczenie mają rodzaj czynności, podstawa opodatkowania, właściwa stawka podatku oraz sprawdzenie, czy transakcja nie jest wyłączona z PCC albo objęta zwolnieniem.
Źródła:
FAQ - najczęściej zadawane pytania o podatek PCC
Podatek PCC to podatek od czynności cywilnoprawnych, czyli od wybranych umów i zdarzeń wskazanych w ustawie, takich jak umowy sprzedaży, umowy pożyczki, umowy spółki, ustanowienie hipoteki czy zniesienie współwłasności.
Podatek PCC płaci się po złożeniu deklaracji PCC-3, najczęściej przez e-Urząd Skarbowy, e-Deklaracje albo w formie papierowej, a następnie przez wpłatę na konto urzędu skarbowego właściwego dla danej sprawy.
Podatek PCC najczęściej wynosi 2% przy sprzedaży nieruchomości i rzeczy ruchomych, 1% przy sprzedaży innych praw majątkowych, 0,5% przy umowie pożyczki i umowie spółki oraz 19 zł albo 0,1% przy ustanowieniu hipoteki, zależnie od rodzaju zabezpieczenia.
Podatek PCC przy umowie sprzedaży płaci kupujący, chyba że dana czynność jest wyłączona z opodatkowania albo rozliczenie następuje przez płatnika, na przykład notariusza przy akcie notarialnym.
Obowiązek podatkowy powstaje najczęściej z chwilą dokonania czynności cywilnoprawnej, czyli zwykle w dniu podpisania umowy, choć dla niektórych czynności ustawa przewiduje odrębne momenty.
Deklaracji PCC w zwykłym trybie najczęściej nie składa podatnik wtedy, gdy podatek od czynności cywilnoprawnych pobiera notariusz jako płatnik przy czynności dokonanej w formie aktu notarialnego.
Nie każda pożyczka podlega PCC, ponieważ część pożyczek korzysta ze zwolnień ustawowych, na przykład pożyczki w najbliższej rodzinie po spełnieniu warunków formalnych albo pożyczki udzielane spółce kapitałowej przez wspólnika.
Zakup na fakturę VAT często nie powoduje obowiązku zapłaty PCC, ale relację między PCC a VAT trzeba oceniać według konkretnej podstawy wyłączenia lub zwolnienia oraz wyjątków zapisanych w ustawie.
Te artykuły również mogą być pomocne:
Podatek od zakupu nieruchomości: kto i kiedy go płaci?
Społeczeństwo szuka alternatywnego rozwiązania, które uchroni środki przed inflacją.
Podatek od pożyczki – czy zawsze jest obowiązkowy?
Podatek od pożyczki to jedna z form opodatkowania tzw. podatkiem od czynności cywilnoprawnych (PCC).
Darowizna jest jednoznaczna ze zobowiązaniem darczyńcy do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego, które odbywa się kosztem majątku darczyńcy.
#udostępnij jeżeli ten artykuł jest przydatny:
