Emerytura a urlop wypoczynkowy – jak liczyć?

Każdemu pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę przysługuje prawo do corocznego, płatnego urlopu wypoczynkowego. Wymiar urlopu wynosi 20 dni, jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat, albo 26 dni, jeżeli jest zatrudniony co najmniej 10 lat. Urlop ustala się proporcjonalnie tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie pracy, m.in. przy zatrudnieniu w niepełnym wymiarze czasu pracy, w roku podjęcia pierwszej pracy oraz w roku, w którym stosunek pracy ustaje albo zostaje nawiązany w trakcie roku kalendarzowego. Takie same zasady dotyczą pracowników, którzy planują przejść na emeryturę, oraz osób pobierających emeryturę, jeżeli pozostają zatrudnione na podstawie umowy o pracę.

Z naszego artykułu dowiesz się:

• od jakiego wieku możemy przejść na emeryturę;
• jak działa urlop wypoczynkowy;
• ile dni urlopu przysługuje przyszłemu emerytowi;
• jak wygląda urlop wypoczynkowy pracującego emeryta.

Od jakiego wieku możemy przejść na emeryturę?

W Polsce, aby przejść na emeryturę, konieczne jest osiągnięcie określonego wieku emerytalnego. Jest to wiek określony w Ustawie o emeryturach i rentach, który dla kobiet wynosi 60 lat, natomiast dla mężczyzn 65 lat. Aktualny wiek emerytalny określony został 1 października 2017 roku i jest jednym z najniższych w Europie. Warto wiedzieć, że zdarza się, że przejście na emeryturę może być możliwe wcześniej, szczególnie jeśli praca odbywała się w warunkach o szczególnym charakterze. 

W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. emerytura z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje po osiągnięciu tego wieku, jeżeli dana osoba ma jakikolwiek okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu albo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym. ZUS przyznaje emeryturę zasadniczo na wniosek - od miesiąca, w którym został złożony wniosek, jednak nie wcześniej niż od dnia osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego.

Osiągnięcie wieku emerytalnego nie oznacza obowiązku zakończenia aktywności zawodowej. Osoba, która spełnia warunki do emerytury, może zdecydować, czy chce złożyć wniosek o świadczenie, czy kontynuować pracę. Dalsza praca może wpłynąć na wysokość przyszłej emerytury, ponieważ przy jej obliczaniu ZUS uwzględnia m.in. zwaloryzowane składki, kapitał początkowy, środki zapisane na subkoncie oraz średnie dalsze trwanie życia. Nie należy jednak wskazywać stałej wartości, np. że każdy dodatkowy rok pracy podwyższa emeryturę o 8%, ponieważ faktyczny wpływ późniejszego przejścia na emeryturę zależy od indywidualnej sytuacji ubezpieczonego.

Warto wiedzieć, że Kodeks pracy przewiduje szczególną ochronę pracowników w wieku przedemerytalnym. Pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Przy powszechnym wieku emerytalnym ochrona ta może więc obejmować kobiety od 56. roku życia i mężczyzn od 61. roku życia, ale nie wynika wyłącznie z ukończenia tego wieku - konieczne jest również spełnienie warunku dotyczącego okresu zatrudnienia. Ochrona przedemerytalna dotyczy zakazu wypowiedzenia umowy o pracę, ale nie obejmuje wszystkich przypadków zakończenia zatrudnienia, np.

• rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika,
• rozwiązania umowy bez wypowiedzenia bez winy pracownika w przypadkach określonych w Kodeksie pracy,
• upływu czasu, na który umowa była zawarta,
• upadłości lub likwidacji pracodawcy.

Emerytury i renty z ZUS podlegają corocznej waloryzacji, która ma na celu dostosowanie wysokości świadczeń do zasad określonych w przepisach. Funkcjonują również dodatkowe świadczenia dla emerytów i rencistów, w tym dodatkowe roczne świadczenie pieniężne, potocznie nazywane trzynastą emeryturą, oraz kolejne dodatkowe roczne świadczenie pieniężne, potocznie nazywane czternastą emeryturą. Nie należy jednak pisać ogólnie o „emeryturze bez podatku” jako o zwolnieniu wszystkich emerytur z PIT. W praktyce oznacza to, że emeryci korzystają z kwoty wolnej od podatku właściwej dla dochodów opodatkowanych według skali podatkowej, a zaliczka na PIT może być pobierana po przekroczeniu ustawowego limitu dochodu. 

Urlop wypoczynkowy – jak działa?

Urlop wypoczynkowy jest jednym z podstawowych uprawnień pracowniczych osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę. Pracownik ma prawo do corocznego, nieprzerwanego i płatnego urlopu wypoczynkowego, a pracodawca ma obowiązek udzielić go zgodnie z przepisami Kodeksu pracy. Nieudzielenie pracownikowi przysługującego urlopu wypoczynkowego albo bezpodstawne obniżenie jego wymiaru może skutkować karą grzywny.

Oprócz urlopu wypoczynkowego pracownik może mieć prawo także do innych urlopów lub zwolnień od pracy, ale tylko po spełnieniu warunków określonych w przepisach. Prawo do urlopu wypoczynkowego na zasadach określonych w Kodeksie pracy przysługuje osobom zatrudnionym w ramach stosunku pracy, w tym na podstawie umowy o pracę. Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia albo umowy o dzieło nie nabywają z tego tytułu pracowniczego prawa do urlopu wypoczynkowego przewidzianego w Kodeksie pracy.

Wymiar urlopu wypoczynkowego określa się następująco:

• 20 dni urlopu wypoczynkowego przysługuje osobom, które są zatrudnione krócej niż 10 lat;
• 26 dni urlopu wypoczynkowego przysługuje osobom zatrudnionym co najmniej 10 lat.

W przypadku pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy urlop wypoczynkowy ustala się proporcjonalnie do wymiaru etatu, przyjmując za podstawę 20 albo 26 dni urlopu. Niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.

Termin urlopu ustala się w planie urlopów albo, gdy plan nie jest tworzony, po porozumieniu z pracownikiem. Kodeks pracy nie wymaga każdorazowo złożenia wniosku urlopowego, choć pracodawca może stosować taką procedurę organizacyjnie.

Urlop powinien być udzielony w roku, w którym pracownik nabył do niego prawo, a urlop zaległy - najpóźniej do 30 września następnego roku, z wyjątkiem urlopu na żądanie. Nieudzielenie urlopu lub bezpodstawne obniżenie jego wymiaru może skutkować grzywną.

Ile dni urlopu przysługuje przyszłemu emerytowi?

Pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę, który zamierza przejść na emeryturę, ma prawo do urlopu wypoczynkowego na takich samych zasadach jak inni pracownicy. Wymiar urlopu wynosi 20 dni, jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat, albo 26 dni, jeżeli jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

Urlop bieżący powinien zostać udzielony w roku, w którym pracownik nabył do niego prawo, a urlop zaległy - najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego. W okresie wypowiedzenia pracownik ma obowiązek wykorzystać urlop, jeżeli pracodawca mu go udzieli. Dotyczy to zarówno urlopu zaległego, jak i urlopu bieżącego w wymiarze proporcjonalnym do okresu zatrudnienia u danego pracodawcy w roku ustania stosunku pracy.

Jeżeli z powodu rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy pracownik nie wykorzysta przysługującego mu urlopu, pracodawca ma obowiązek wypłacić ekwiwalent pieniężny. Ekwiwalentu nie trzeba wypłacać tylko wtedy, gdy strony postanowią, że urlop zostanie wykorzystany w czasie kolejnej umowy o pracę zawartej z tym samym pracodawcą bezpośrednio po zakończeniu poprzedniej umowy.

Pracujący emeryt a urlop wypoczynkowy

Pracujący emeryt zatrudniony na podstawie umowy o pracę ma prawo do urlopu wypoczynkowego na takich samych zasadach jak inni pracownicy. Przysługuje mu 20 albo 26 dni urlopu, w zależności od stażu urlopowego, a przy pracy na część etatu urlop ustala się proporcjonalnie do wymiaru zatrudnienia.

Sam fakt pobierania emerytury nie daje automatycznego prawa do świadczenia urlopowego ani do tzw. „wczasów pod gruszą”. „Wczasy pod gruszą” mogą być wypłacane z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, jeżeli taki fundusz działa u pracodawcy i przewiduje to regulamin. Świadczenie urlopowe jest odrębnym świadczeniem i przysługuje tylko na warunkach określonych w ustawie.

Aby ZUS podjął wypłatę emerytury, pracownik musi rozwiązać stosunek pracy kontynuowany z pracodawcą, na rzecz którego wykonywał pracę bezpośrednio przed dniem nabycia prawa do emerytury. Jeżeli przed tym dniem pozostawał w kilku stosunkach pracy, powinien rozwiązać wszystkie takie stosunki pracy. Po przyznaniu emerytury może ponownie podjąć zatrudnienie, także u tego samego pracodawcy; przepisy nie wymagają zachowania jednodniowej przerwy między zakończeniem poprzedniej umowy a ponownym zatrudnieniem.

Jeżeli przy rozwiązaniu albo wygaśnięciu umowy pracownik nie wykorzysta urlopu, pracodawca powinien wypłacić ekwiwalent pieniężny. Nie trzeba go wypłacać tylko wtedy, gdy strony uzgodnią, że urlop zostanie wykorzystany podczas kolejnej umowy o pracę zawartej z tym samym pracodawcą bezpośrednio po poprzedniej umowie.