Umowa zlecenie a zwolnienie lekarskie - kiedy L4 jest możliwe?

Umowa zlecenia a zwolnienie lekarskie oznacza przede wszystkim jedno - samo e-ZLA/L4 nie zawsze daje prawo do płatnego świadczenia. Przy typowej umowie zlecenia prawo do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego zależy od zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i spełnienia warunków ustawowych. Trzeba jednak odróżnić zwykłą chorobę od niezdolności do pracy spowodowanej wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową. W takim przypadku zleceniobiorca objęty ubezpieczeniem wypadkowym może otrzymać zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego. Osobno należy traktować zlecenie zawarte z własnym pracodawcą albo wykonywane na jego rzecz, bo dla celów ubezpieczeń społecznych taka osoba jest traktowana jak pracownik.

Najważniejsze informacje

1. Ubezpieczenie chorobowe przy umowie zlecenia jest dobrowolne, ale tylko dla zleceniobiorcy, który z tego zlecenia obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
2. Zlecenie zawarte z własnym pracodawcą albo wykonywane na jego rzecz rozlicza się w ZUS jak zatrudnienie pracownicze, a nie jak typowe zlecenie.
3. Prawo do zasiłku chorobowego przy dobrowolnym ubezpieczeniu powstaje zwykle po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.
4. Zleceniobiorca nie dostaje wynagrodzenia chorobowego jak pracownik. Może mieć prawo do zasiłku chorobowego, jeśli spełnia warunki ustawowe.
5. W czasie zwolnienia lekarskiego nie należy wykonywać pracy zarobkowej, bo może to skutkować utratą prawa do zasiłku chorobowego.

Czy zwolnienie lekarskie na umowie zlecenia jest płatne?

Zwolnienie lekarskie przy umowie zlecenia może być podstawą do wypłaty świadczenia, ale samo e-ZLA nie daje automatycznie prawa do pieniędzy. Przy typowej umowie zlecenia zleceniobiorca nie otrzymuje wynagrodzenia chorobowego na zasadach pracowniczych. Przy zwykłej chorobie zleceniobiorca może mieć prawo do zasiłku chorobowego, jeżeli z tytułu zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, zgłosił się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i spełnia warunki ustawowe. Prawo do zasiłku powstaje po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego, chyba że do okresu wyczekiwania można zaliczyć wcześniejsze okresy ubezpieczenia albo zastosowanie ma ustawowy wyjątek od okresu wyczekiwania. Jeśli niezdolność do pracy wynika z wypadku przy pracy albo choroby zawodowej, zleceniobiorca objęty ubezpieczeniem wypadkowym może mieć prawo do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego, bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Inaczej należy traktować zlecenie zawarte z własnym pracodawcą albo wykonywane na jego rzecz. Dla celów ubezpieczeń społecznych taka osoba jest traktowana jak pracownik, więc nie stosuje się wobec niej zwykłych zasad dobrowolnego zgłoszenia do chorobowego przy zleceniu. W typowym zleceniu L4 potwierdza niezdolność do pracy, ale prawo do świadczenia powstaje dopiero po spełnieniu właściwych warunków ubezpieczeniowych.

Kiedy zleceniobiorca może przystąpić do ubezpieczenia chorobowego?

Przystąpienie do ubezpieczenia chorobowego przy umowie zlecenia zależy od tego, czy zlecenie stanowi właściwy tytuł do ubezpieczeń społecznych. Aby ustalić, czy zleceniobiorca może przystąpić do ubezpieczenia chorobowego, należy sprawdzić poniższe zasady:

• Ustalenie tytułu do ubezpieczeń społecznych - umowa zlecenia może być tytułem do ubezpieczeń społecznych, jeżeli spełnione są warunki wynikające z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe - przy typowej umowie zlecenia dobrowolne ubezpieczenie chorobowe jest możliwe tylko wtedy, gdy zleceniobiorca z tego zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
• Brak możliwości zgłoszenia przy niektórych zbiegach tytułów - jeżeli zleceniobiorca ma inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń, na przykład umowę o pracę z wynagrodzeniem co najmniej równym minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, zlecenie może nie dawać podstawy do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.
• Zlecenie z własnym pracodawcą lub na jego rzecz - zlecenie zawarte z własnym pracodawcą albo wykonywane na jego rzecz jest traktowane inaczej. Taka osoba jest dla celów ubezpieczeń społecznych uznawana za pracownika, dlatego nie stosuje się tu dobrowolnego zgłoszenia do chorobowego na zwykłych zasadach zlecenia.
• Wniosek i zgłoszenie do ZUS - przy typowej umowie zlecenia objęcie ubezpieczeniem chorobowym następuje na wniosek zleceniobiorcy. Następnie płatnik składek powinien dokonać prawidłowego zgłoszenia do ZUS i opłacać składkę chorobową.
• Znaczenie daty zgłoszenia - prawo do świadczeń nie działa wstecz tylko dlatego, że strony później uznają, że ubezpieczenie chorobowe miało obowiązywać wcześniej. Dlatego wniosek powinien być złożony w sposób pozwalający wykazać datę przystąpienia do ubezpieczenia.

Po jakim czasie zleceniobiorca ma prawo do zasiłku chorobowego?

Zasiłek chorobowy przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym przysługuje zwykle po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Ten czas nazywa się okresem wyczekiwania. Jeżeli choroba wystąpi wcześniej, zleceniobiorca może mieć e-ZLA, ale nie musi mieć jeszcze prawa do zasiłku chorobowego.

Do okresu wyczekiwania można wliczyć wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego, jeśli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni albo była spowodowana sytuacjami wskazanymi w ustawie. To ważne dla osób, które zmieniają tytuł ubezpieczenia, kończą jedną umowę i szybko zaczynają kolejne zlecenie. Wtedy wcześniejsze ubezpieczenie może mieć znaczenie dla prawa do świadczenia.

Zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego wynosi zasadniczo 80% podstawy wymiaru zasiłku. Wynosi 100% podstawy wymiaru, jeżeli niezdolność do pracy powstała wskutek:

• wypadku w drodze do pracy lub z pracy,
• przypada w czasie ciąży,
• jest skutkiem poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów lub zabiegowi ich pobrania.

Jeżeli niezdolność do pracy zleceniobiorcy wynika z wypadku przy pracy albo choroby zawodowej, a zleceniobiorca podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego przysługuje od pierwszego dnia tej niezdolności i wynosi 100% podstawy wymiaru. Podstawę wymiaru zasiłku ustala się według zasad właściwych dla ubezpieczonych niebędących pracownikami - zasadniczo z przeciętnego miesięcznego przychodu za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy, przy czym przy zasiłku chorobowym „przychód” oznacza podstawę wymiaru składki po odliczeniu 13,71%, z uwzględnieniem zasad szczególnych.

Jakie formalności trzeba spełnić po otrzymaniu e-ZLA?

Elektroniczne zwolnienie lekarskie trafia do systemu ZUS, ale samo jego wystawienie nie zawsze kończy formalności. Po otrzymaniu e-ZLA warto uporządkować kilka kwestii:

1. Ustalić, kto wypłaca zasiłek
   Jeżeli zasiłek ma wypłacać ZUS, może być konieczne złożenie odpowiedniego wniosku albo przekazanie dokumentów przez płatnika składek.
2. Poinformować zleceniodawcę o niezdolności do wykonywania zlecenia
   Nawet jeśli zwolnienie jest widoczne w systemie, należy przekazać informację o braku możliwości wykonywania zlecenia. Sposób i termin takiego zgłoszenia może wynikać z umowy.
3. Sprawdzić postanowienia umowy
   Umowa może określać zasady kontaktu w razie choroby, sposób przekazania rozpoczętych spraw, organizację zastępstwa albo inne obowiązki informacyjne.
4. Zgłosić zmianę adresu pobytu podczas zwolnienia
   Jeżeli w czasie niezdolności do pracy zmienia się miejsce pobytu, trzeba poinformować o tym płatnika składek i ZUS w wymaganym terminie. Adres może mieć znaczenie przy kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnienia.

Czy można wykonywać zlecenie podczas zwolnienia lekarskiego?

Podczas zwolnienia lekarskiego nie powinno się wykonywać zlecenia ani innej pracy zarobkowej. Jeżeli w czasie L4 są realizowane zadania, obsługiwani klienci, przygotowywane raporty albo świadczone usługi, można stracić prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia.

Znaczenie ma nie nazwa umowy, ale faktyczne wykonywanie pracy. Ryzykowne może być więc nie tylko zlecenie, lecz także praca na podstawie umowy o dzieło, działalności gospodarczej albo innego kontraktu. Drobne czynności organizacyjne, takie jak przekazanie hasła czy krótkiej informacji, mogą być oceniane inaczej, ale granica zależy od konkretnej sytuacji. Najbezpieczniej tak zorganizować współpracę, aby w czasie L4 nie trzeba było dalej wykonywać zadań ani pozostawać w stałym kontakcie w sprawach zlecenia.

Jak uregulować chorobę zleceniobiorcy w umowie zlecenia?

Umowa zlecenia jest elastyczna, bo kodeks cywilny opiera ją na zasadzie swobody umów. Strony mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, o ile jego treść lub cel nie sprzeciwiają się właściwości stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Ta swoboda nie oznacza jednak dowolności w zakresie ubezpieczenia chorobowego i zasiłku. Prawa do świadczeń z ZUS wynikają z ustawy, a nie z samego kontraktu.

W umowie można natomiast jasno opisać organizacyjne skutki choroby. Warto określić:

• sposób zawiadomienia o niezdolności,
• osobę kontaktową,
• zasady przekazywania rozpoczętych spraw,
• rozliczenie wykonanej części zlecenia,
• możliwość powierzenia zadań innej osobie,
• warunki przerwy w realizacji usług,
• rozwiązania na wypadek dłuższej nieobecności.

Takie zastrzeżenia nie zastępują ubezpieczenia chorobowego, ale porządkują współpracę.

Dobrze przygotowany dokument powinien zawierać:

• oznaczenie stron,
• przedmiot zlecenia,
• wynagrodzenie,
• termin wykonania,
• zasady rozliczeń,
• obowiązki informacyjne,
• odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie,
• formę kontaktu,
• sposób składania oświadczeń.

Jeżeli przedsiębiorca chce napisać umowę w sposób bezpieczny, powinien odróżnić kwestie cywilnoprawne od ubezpieczeniowych. Strony mogą umówić szczegółowe obowiązki, ale nie mogą umownie nabyć prawa do zasiłku z pominięciem ZUS.

Czym umowa zlecenia różni się od umowy sprzedaży i innych umów?

Rodzaj umowy ma znaczenie, ponieważ wpływa na obowiązki stron, sposób rozliczenia i skutki choroby osoby wykonującej dane świadczenie. Najważniejsze różnice można ująć tak:

1. Umowa sprzedaży dotyczy rzeczy, ceny oraz odpowiednio energii, praw i wody
   Przy sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i ją wydać, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić cenę. Przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio także do sprzedaży energii, praw oraz wody. Choroba jednej ze stron zwykle nie jest tu kluczowym elementem rozliczenia, chyba że wpływa na wykonanie obowiązków wynikających z umowy.
2. Umowa zlecenia dotyczy wykonania określonych czynności
   Zlecenie polega na dokonaniu określonej czynności prawnej, a przy wielu usługach przepisy o zleceniu stosuje się odpowiednio. Dlatego choroba może wpływać na termin, zakres wykonania zlecenia i wynagrodzenie.
3. Przy zleceniu liczy się treść i sposób wykonywania umowy
   Ważne jest to, jakie czynności mają być wykonywane, jak ustalono wynagrodzenie, terminy, kontakt i odpowiedzialność za niewykonanie zlecenia.
4. Zlecenie nie może zastępować etatu, gdy faktycznie występuje stosunek pracy
   Jeżeli praca jest wykonywana pod kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonych przez pracodawcę, nazwa umowy nie przesądza o jej charakterze. W takiej sytuacji może zostać uznane, że strony łączy stosunek pracy.

Czy zleceniobiorca dostaje wynagrodzenie za czas choroby?

Zleceniobiorca nie ma prawa do wynagrodzenia chorobowego finansowanego przez zleceniodawcę na zasadach pracowniczych, jeśli mówimy o typowej umowie zlecenia nieuznawanej dla celów ubezpieczeń za pracowniczą. Jeżeli nie wykonuje zlecenia z powodu choroby, rozliczenie zależy od treści umowy i od tego, czy świadczenie zostało wykonane w całości, częściowo albo wcale.

Osobno należy traktować zasiłek chorobowy. Nie jest to wynagrodzenie od zleceniodawcy, lecz świadczenie z ubezpieczenia. Można je otrzymać tylko wtedy, gdy zleceniobiorca jest objęty odpowiednim ubezpieczeniem i spełnia warunki ustawowe.

W umowie warto jasno określić, jak rozliczana jest choroba, przerwa w wykonywaniu zlecenia i część pracy wykonana przed zwolnieniem lekarskim.

Czy można rozwiązać umowę zlecenia podczas choroby?

Choroba zleceniobiorcy nie blokuje automatycznie rozwiązania umowy zlecenia. Zlecenie można wypowiedzieć także w czasie L4, ale skutki takiej decyzji zależą od treści umowy, odpłatności zlecenia, przyczyny wypowiedzenia i sposobu rozliczenia wykonanych czynności.

Nie każda decyzja o zakończeniu współpracy w czasie choroby jest jednak bez ryzyka. Spór może powstać zwłaszcza wtedy, gdy wypowiedzenie narusza umowę, zasady współpracy albo prowadzi do obejścia przepisów. Dlatego w umowie warto wcześniej określić zasady wypowiedzenia, rozliczenia wykonanej części zlecenia i przekazania materiałów.

Jak firma powinna przygotować się na chorobę zleceniobiorcy?

Przedsiębiorca korzystający ze zleceń powinien oddzielić dwie kwestie: treść cywilnoprawnej współpracy i obowiązki wobec ZUS.

1. W pierwszym obszarze trzeba napisać umowę tak, aby regulowała zakres usług, wynagrodzenie, terminy, formę komunikacji, konsekwencje niewykonania zlecenia oraz zasady przerwy w świadczeniu usług.
2. W drugim obszarze konieczne jest poprawne ustalenie tytułu do ubezpieczeń, w tym sprawdzenie, czy zlecenie jest typową umową cywilnoprawną, czy zleceniem zawartym z własnym pracodawcą albo wykonywanym na jego rzecz.

W praktyce często zawodzi nie sam dokument, lecz brak procesu. Zleceniobiorca nie wie, czy zgłosić chęć objęcia ubezpieczeniem chorobowym mailowo, zleceniodawca nie ma wzoru wniosku, a dział księgowy dowiaduje się o sprawie dopiero po chorobie. Wprowadzenie prostych zasad na początku współpracy wyraźnie ogranicza takie problemy.

Jakich błędów unikać przy L4 zleceniobiorcy?

Przy zwolnieniu lekarskim zleceniobiorcy najczęściej problemy wynikają z błędnego utożsamiania zlecenia z umową o pracę. Szczególną uwagę należy zwrócić na następujące błędy:

1. Zakładanie, że każde L4 na zleceniu jest płatne - nie każda osoba wykonująca zlecenie ma prawo do płatnego zwolnienia lekarskiego. Przy typowej umowie zlecenia trzeba sprawdzić tytuł do ubezpieczeń, zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego, okres wyczekiwania na wynagrodzenie chorobowe i podstawę wymiaru świadczenia.
2. Traktowanie każdego zlecenia tak samo - nie każda umowa zlecenia działa ubezpieczeniowo identycznie. Inaczej należy ocenić zlecenie zawarte z własnym pracodawcą albo wykonywane na jego rzecz, ponieważ taka osoba jest dla celów ubezpieczeń społecznych traktowana jak pracownik.
3. Stosowanie zasad pracowniczych do typowego zlecenia - zleceniobiorca nie korzysta automatycznie z ochrony właściwej dla pracownika, w tym z zasad wynagrodzenia chorobowego i szczególnych reguł rozwiązywania umów o pracę. Jego prawa i obowiązki wynikają przede wszystkim z kodeksu cywilnego, przepisów ubezpieczeniowych oraz treści umowy.
4. Brak zapisów organizacyjnych w umowie - w umowie warto określić, co dzieje się przy nagłej nieobecności, jak przekazywane są informacje, kto przejmuje rozpoczęte zadania i jak rozliczana jest wykonana część pracy. Takie postanowienia ograniczają ryzyko sporu o niewykonanie zlecenia.

Praktyczne przykłady

Przykład 1. Marta prowadzi obsługę administracyjną dla małej firmy szkoleniowej na umowie zlecenia. Przy zawarciu umowy poprosiła o zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego, bo wiedziała, że to jej jedyne stałe źródło przychodu. Po czterech miesiącach zachorowała i dostała e-ZLA na dwa tygodnie. Ponieważ składka była opłacana, a okres wyczekiwania minął, mogła ubiegać się o zasiłek chorobowy, a firma zgodnie z umową przekazała jej zadania innej osobie.

Przykład 2. Tomasz wykonywał zlecenie dla sklepu internetowego i rozliczał się godzinowo. Nie był objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym z tego zlecenia, bo zależało mu na nieco wyższej wypłacie netto. Po miesiącu zachorował i otrzymał e-ZLA. Zwolnienie lekarskie potwierdzało jego niezdolność do pracy, ale nie rozstrzygało automatycznie cywilnoprawnych skutków przerwy w wykonywaniu zlecenia. Ponieważ Tomasz nie był objęty ubezpieczeniem chorobowym z tego tytułu, nie miał prawa do zasiłku chorobowego z tego zlecenia. Rozliczenie niewykonanych albo częściowo wykonanych zadań należało ocenić zgodnie z treścią umowy i przepisami Kodeksu cywilnego.

Podsumowanie

Umowa zlecenie a zwolnienie lekarskie to temat, w którym łatwo pomylić samo e-ZLA z prawem do pieniędzy. Zwolnienie potwierdza niezdolność do pracy, ale przy typowym zleceniu płatne świadczenie zależy od dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, okresu wyczekiwania i prawidłowych formalności. Wyjątkiem jest m.in. zlecenie zawarte z własnym pracodawcą albo wykonywane na jego rzecz, bo wtedy zleceniobiorca jest dla celów ubezpieczeń społecznych traktowany jak pracownik. Dobrze napisana umowa nie zastąpi przepisów ZUS, ale może jasno uregulować obowiązki stron, rozliczenie wynagrodzenia, skutki przerwy w pracy i zasady rozwiązania współpracy.