Ile wynosi składka emerytalna i czy można ją opłacać samodzielnie?

Składka emerytalna wynosi 19,52% podstawy wymiaru. W obowiązkowych ubezpieczeniach emerytalnych składkę rozlicza i opłaca płatnik składek (np. pracodawca lub przedsiębiorca jako płatnik). W przypadkach, w których nie mają obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń, mogą dobrowolnie przystąpić do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, deklarując podstawę nie niższą niż minimalne wynagrodzenie.

Najważniejsze informacje

1. Pełny ZUS przedsiębiorców liczy się od 60% prognozowanego wynagrodzenia (5652 zł w 2026 r.), a preferencyjny od 30% płacy minimalnej (1441,80 zł).

2. Aktualnie obowiązują stawki 19,52% emerytalnej, 8% rentowej, 2,45% chorobowej, ok. 1,67% wypadkowej (dla małych firm) oraz 2,45% na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.

3. Z Małego ZUS Plus można korzystać przez 36 z 60 miesięcy działalności, a ulga na start zwalnia ze składek społecznych przez pierwsze 6 miesięcy.

4. Składki mogą być opłacane dobrowolnie, ale podstawa nie może być niższa niż minimalne wynagrodzenie, a po przekroczeniu 30-krotności nie płaci się składek emerytalnych i rentowych od nadwyżki.

Podstawy wymiaru i stawki składek na przyszłą emeryturę

Art. 18 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla osób ubezpieczonych jest ich przychód dla części tytułów (np. pracownicy), a dla osób prowadzących pozarolniczą działalność – zadeklarowana kwota w minimalnej wysokości określonej w ustawie. Dla przedsiębiorców podstawy te zależą od wielkości firmy i stażu prowadzenia działalności:

• Nowa działalność (ulga na start) – przez pierwsze 6 miesięcy przedsiębiorca nie płaci składek na ubezpieczenia społeczne (opłaca jedynie składkę zdrowotną). Po zakończeniu ulgi przez kolejne 24 miesiące może płacić preferencyjne składki od 30 % minimalnego wynagrodzenia (w 2026 r. 4806 zł × 30 % = 1 441,80 zł), co daje minimalne składki: 281,44 zł emerytalna, 115,34 zł rentowa, 24,07 wypadkowa oraz dobrowolna chorobowa w wysokości 35,32 zł.

• Przedsiębiorca na zasadach ogólnych – jeżeli przedsiębiorca korzystał z ulgi na start, na „duży ZUS” przechodzi po 6 miesiącach ulgi na start i po kolejnych 24 miesiącach preferencyjnych składek (łącznie po 30 miesiącach), a bez ulgi na start – po 24 miesiącach preferencji. Prognozowane przeciętne miesięczne wynagrodzenie na 2026 r. wynosi 9420 zł, zatem podstawa wynosi 5652 zł. Składki oblicza się następująco: emerytalna 19,52 % = 1103,27 zł, rentowa 8 % = 452,16 zł, chorobowa 2,45 % = 138,47 zł.

• Mały ZUS plus – podstawę ustala się według wzoru z ustawy (m.in. jako 50% przeciętnego miesięcznego dochodu z poprzedniego roku), a następnie stosuje się ograniczenia: nie mniej niż 30% minimalnego wynagrodzenia i nie więcej niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Ulgę można stosować przez 36 miesięcy w każdym 60‑miesięcznym okresie prowadzenia działalności.

Przedsiębiorcy zatrudniający pracowników obliczają składki od wynagrodzenia brutto pracownika. Minimalne wynagrodzenie od 1 stycznia 2026 r. wynosi 4806 zł. Zgodnie z przepisami składki pracownicze nalicza się co do zasady od przychodu ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów podatkowych, z uwzględnieniem wyłączeń i zasad szczególnych przewidzianych w rozporządzeniu dotyczącym podstawy wymiaru składek. Limit rocznej podstawy składek emerytalno-rentowych w 2026 r. (282 600 zł) wynika z obwieszczenia wydanego na podstawie art. 19 ust. 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Jak obliczyć składkę emerytalną na różnych etapach działalności?

Aby wyliczyć wysokość składki emerytalnej, należy określić odpowiednią podstawę i pomnożyć ją przez 19,52 %. Poniżej dwa praktyczne przykłady, które pokazują, jak te zasady działają w praktyce.

Przykład 1 – nowy przedsiębiorca z preferencyjną podstawą

Pani Anna założyła jednoosobową działalność gospodarczą w lutym 2026 r. i po upływie 6‑miesięcznej ulgi na start będzie korzystać z preferencyjnych składek ZUS. Podstawa wymiaru składek wynosi 1 441,80 zł. Jej miesięczna składka emerytalna wyniesie 1 441,80 zł × 19,52 % = 281,44 zł, a składka rentowa 115,34 zł. Składka chorobowa dla przedsiębiorcy jest dobrowolna, natomiast składka na ubezpieczenie wypadkowe jest obowiązkowa, jeśli przedsiębiorca podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Przykład 2 – przedsiębiorca na zasadach ogólnych

Pan Marek prowadzi firmę od kilku lat i nie korzysta z ulgi „Mały ZUS Plus”. Jego podstawa wymiaru to 5652 zł. Miesięczna składka emerytalna wynosi 5652 zł × 19,52 % = 1103,27 zł, składka rentowa 452,16 zł, chorobowa (dobrowolna) 138,47 zł, wypadkowa (przy zatrudnieniu do 9 osób – 1,67 %) 94,39 zł, a łączna składka na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy 138,47 zł. Razem składki społeczne (bez zdrowotnej) wynoszą około 1926,76 zł.

Dobrowolne ubezpieczenie emerytalne i rentowe

Niektóre osoby nie są objęte obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, np. osoby pracujące wyłącznie na podstawie umowy o dzieło lub obcokrajowcy mieszkający w Polsce bez zatrudnienia. ZUS umożliwia im dobrowolne przystąpienie do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego. Warunkiem jest złożenie wniosku i opłacanie składek ZUS od zadeklarowanej podstawy nie niższej niż minimalne wynagrodzenie. Deklarowana podstawa może być dowolnie wysoka, ale po przekroczeniu rocznej podstawy (30‑krotność przeciętnego wynagrodzenia) składki przestaje się opłacać. Ubezpieczenie rozpoczyna się od dnia wskazanego we wniosku (nie wcześniej niż data złożenia) i trwa do dobrowolnego wyrejestrowania lub uzyskania tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń. Minimalna emerytura zależy m.in. od wymaganego stażu, ale przy dobrowolnym ubezpieczeniu ZUS wskazuje dodatkowo, że po przekroczeniu 10 lat dobrowolnego podlegania przestaje działać gwarancja minimalnego świadczenia.

Składki na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i FGŚP – stawki, zasady i cel finansowania

Składki na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy oblicza się od tej samej podstawy co składki emerytalne i rentowe (bez stosowania ograniczenia 30-krotności), natomiast składki na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych opłaca pracodawca. Ich wysokość wynosi odpowiednio: Fundusz Pracy – 1,0 %, Fundusz Solidarnościowy – 1,45 %, a Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – 0,10 % podstawy wymiaru. Od opłacania funduszu pracy i solidarnościowego zwolnione są osoby, których miesięczna podstawa składek emerytalno-rentowych jest niższa od minimalnego wynagrodzenia. Fundusz Solidarnościowy finansuje m.in. świadczenia dla osób niepełnosprawnych, natomiast Fundusz Pracy służy do finansowania świadczeń dla bezrobotnych i aktywnych instrumentów rynku pracy. Składka na FGŚP chroni pracowników na wypadek niewypłacalności pracodawcy i jest jednym z elementów bezpieczeństwa zatrudnienia.

Ulga na start i preferencyjne programy dla przedsiębiorców

Nowo założone jednoosobowe działalności gospodarcze mogą przez pierwsze 6 miesięcy korzystać z ulgi na start – nie płacą składek na ubezpieczenia społeczne, opłacają jedynie składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Po zakończeniu ulgi mają prawo przez 24 miesiące stosować preferencyjną podstawę (30 % minimalnego wynagrodzenia). Program ten umożliwia zmniejszenie obciążeń na początku działalności, ale warto pamiętać, że niskie składki przekładają się na niższy kapitał emerytalny i mogą prowadzić do późniejszej „emerytalnej luki”.

Mały ZUS Plus – nowe zasady od 2026 r.

Od 1 stycznia 2026 r. zmienia się sposób liczenia okresów ulgi (36/60 miesięcy), a pozostałe warunki Małego ZUS Plus (w tym zasady ustalania podstawy) nie uległy zmianie. Przedsiębiorca spełniający warunki (roczny przychód do 120 000 zł, prowadzenie działalności w poprzednim roku przez co najmniej 60 dni, brak świadczonych usług byłemu pracodawcy) może płacić składki od dochodu z poprzedniego roku, ale nie niżej niż od 30 % minimalnego wynagrodzenia i nie wyżej niż od 60 % przeciętnego wynagrodzenia. Ulga jest dostępna przez 36 miesięcy w każdym 60‑miesięcznym okresie prowadzenia działalności. Jeżeli przedsiębiorca wykorzysta 36 miesięcy ulgi w ramach danego 5‑letniego okresu, kolejny raz może z niej skorzystać dopiero po jego upływie.

Dlaczego warto inwestować w wyższe składki na ubezpieczenia?

Raport Polskiej Sieci Ekonomii z 2025 r. zwraca uwagę, że w Polsce jest ok. 2,25 mln osób samozatrudnionych, które stanowią 13 % zatrudnionych, jednak 22 % z nich nie płaci składek społecznych dzięki różnym ulgom, a ponad 99 % deklaruje podstawę minimalną. Średni dochód samozatrudnionego jest dwukrotnie wyższy niż pracownika etatowego, ale niskie deklaracje powodują, że wielu z nich może w przyszłości otrzymać bardzo niskie świadczenie. Badanie wskazuje, że tylko 0,7 % samozatrudnionych dobrowolnie przystępuje do ubezpieczenia emerytalnego¹. Zbyt niska podstawa składek może więc spowodować tzw. „pułapkę niskiej emerytury”, szczególnie dla kobiet i osób wchodzących na rynek po 1999 r. Dlatego warto rozważać opłacanie wyższych składek lub dobrowolne ubezpieczenie emerytalne w miarę możliwości finansowych.

Podsumowanie

W 2026 r. składka emerytalna wynosi 19,52 % podstawy wymiaru, którą dla przedsiębiorców na zasadach ogólnych stanowi 60 % przeciętnego wynagrodzenia (5652 zł), a dla osób na preferencyjnym ZUS – 30 % minimalnego wynagrodzenia (1 441,80 zł). Poza składką emerytalną płacimy również składki rentowe, chorobowe i wypadkowe oraz wpłaty na Fundusz Pracy (1 %) i Fundusz Solidarnościowy (1,45 %). Przedsiębiorcy mogą skorzystać z ulgi na start, preferencyjnych składek oraz ulgi „Mały ZUS Plus”, pamiętając jednak, że niższe składki oznaczają niższy kapitał na przyszłą emeryturę. Osoby bez obowiązkowego tytułu ubezpieczeniowego mogą przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego, deklarując podstawę nie niższą niż minimalne wynagrodzenie.

Źródło:

1) https://plse.org.pl/wp-content/uploads/2025/01/Raport-PLSE-dla-ZUS_-Dobrowolne-ubostwo.pdf