Preferencyjny ZUS – kogo dotyczy i ile wynoszą składki?

Nowi przedsiębiorcy mogą obniżyć swoje obciążenia w ZUS – preferencyjny ZUS to ulga pozwalająca płacić składki społeczne od 30 % minimalnego wynagrodzenia przez 24 miesiące. Prawo do niej mają osoby, które przez ostatnie 60 miesięcy nie prowadziły działalności. Wyłączenie z ulgi dotyczy również wykonywania działalności na rzecz byłego pracodawcy tylko wtedy, gdy w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym przed startem firmy wykonywano u niego na etacie te same czynności, które wchodzą w zakres działalności.

Najważniejsze informacje

1. Z preferencyjnych składek korzystają przedsiębiorcy, którzy nie prowadzili działalności przez ostatnie 60 miesięcy i nie świadczą dla byłego pracodawcy takich samych usług jak w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym przed rozpoczęciem działalności.

2. Po 6‑miesięcznej uldze „na start” (bez składek społecznych) można płacić niższe składki przez kolejne 24 miesiące; zawieszenie działalności nie wydłuża tego okresu.

3. Preferencyjne składki oblicza się od zadeklarowanej kwoty, nie niższej niż 30 % minimalnego wynagrodzenia. W 2026 r. to 1 441,80 zł przy płacy minimalnej 4 806 zł.

4. Przy podstawie 1 441,80 zł minimalna składka emerytalna wynosi 281,44 zł, rentowa 115,34 zł, chorobowa 35,32 zł, a wypadkowa ok. 24 zł; razem ok. 456 zł miesięcznie.

5. Ulga nie obejmuje składki zdrowotnej – przedsiębiorca oblicza ją wg zasad właściwych dla formy opodatkowania.

Czym jest preferencyjny ZUS i kogo dotyczy?

Preferencyjny ZUS to jeden z trzech etapów ulg dostępnych dla nowych firm. Umożliwia płacenie składek na ubezpieczenia społeczne od znacznie niższej podstawy niż standardowe 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Ulga przysługuje osobom wpisanym do CEIDG, które rozpoczynają działalność lub wracają do niej po co najmniej pięciu latach przerwy.

Aby skorzystać z ulgi, przedsiębiorca nie może prowadzić innej pozarolniczej działalności przez ostatnie 60 miesięcy, nie może wykonywać w ramach własnej firmy tych samych usług na rzecz byłego pracodawcy, musi być osobą fizyczną prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą lub spółkę cywilną (ulga nie dotyczy wspólników spółek jawnych, partnerskich, komandytowych ani jednoosobowych spółek z o.o.) oraz musi podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z działalności jako głównego tytułu. Ulga nie przysługuje osobom współpracującym.

Etapy ulg: ulga na start, preferencyjny ZUS i Mały ZUS Plus

W tej części opisano trzy etapy ulg dostępnych dla nowych przedsiębiorców: zerowa ulga na start, preferencyjne składki oraz Mały ZUS Plus.

Ulga na start

Ulga na start pozwala przez 6 miesięcy nie płacić składek społecznych. Skorzystają z niej osoby rozpoczynające działalność albo wracające do niej po co najmniej 60 miesiącach i nie świadczące dla byłego pracodawcy usług, które wykonywała dla niego jako pracownik w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym. W okresie ulgi płaci się wyłącznie składkę zdrowotną. Brak składek społecznych oznacza brak prawa do zasiłków chorobowego, macierzyńskiego czy rehabilitacyjnego.

Preferencyjne składki na ubezpieczenia społeczne

Po uldze na start przysługuje 24‑miesięczna ulga, w której podstawą wymiaru jest co najmniej 30 % minimalnego wynagrodzenia (1 441,80 zł w 2026 r.). Składki emerytalna (19,52 %), rentowa (8 %), chorobowa (2,45 %) i wypadkowa (ok. 1,67 %) wynoszą łącznie ok. 456 zł miesięcznie przy dobrowolnym chorobowym; bez chorobowej ok. 421 zł. Podstawa do składki zdrowotnej nie ulega obniżeniu i jest zależna od formy opodatkowania. ZUS w broszurze informacyjnej zwraca uwagę, że okres 24 miesięcy biegnie nieprzerwanie, nawet gdy działalność zostanie zawieszona.

Mały ZUS Plus

Po dwuletnim okresie preferencyjnych składek przedsiębiorca może przejść na Mały ZUS Plus. Można z niego korzystać przez 36 miesięcy w ciągu każdych 60 miesięcy prowadzenia firmy. Składki są obliczane proporcjonalnie do dochodu, a program przeznaczony jest dla firm z rocznym przychodem do 120 tys. zł. Mały ZUS Plus nie przysługuje, jeżeli w poprzednim roku była karta podatkowa i jednocześnie korzystano ze zwolnienia z VAT na podstawie art. 113 ust. 1 lub 9 ustawy o VAT. Niewykorzystane miesiące nie przechodzą na kolejny okres. Zgodnie z komunikatem ZUS, liczenie miesięcy zaczyna się na nowo w każdym 60‑miesięcznym cyklu, więc ważne jest świadome planowanie korzystania z programu.

Wysokość preferencyjnych składek w 2026 roku

Wysokość składek preferencyjnych zależy od podstawy wymiaru i obowiązujących stawek. Minimalne składki w 2026 r. przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym wynoszą:

• Podstawa wymiaru: 1 441,80 zł (30 % minimalnego wynagrodzenia 4 806 zł);

• Składka emerytalna: 281,44 zł (19,52 %);

• Składka rentowa: 115,34 zł (8 %);

• Składka chorobowa: 35,32 zł (2,45 %);

• Składka wypadkowa: ok. 24 zł (1,67 %);

• Razem: ok. 456 zł miesięcznie z chorobowym oraz ok. 421 zł bez chorobowego.

Dla porównania, przedsiębiorcy na pełnym ZUS w 2026 r. płacą składki od podstawy 5 652 zł (60 % prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia 9 420 zł), co przekłada się na ponad 1 900 zł składek miesięcznie. Różnica między pełnym a preferencyjnym ZUS przekracza więc 1 400 zł miesięcznie, co daje oszczędności rzędu kilkunastu tysięcy złotych w ciągu dwóch lat.

Składka zdrowotna i Fundusz Pracy

Preferencyjny ZUS obejmuje wyłącznie składki na ubezpieczenia społeczne. Składkę zdrowotną przedsiębiorca musi opłacać w pełnej wysokości – stala się wg zasad właściwych dla formy opodatkowania. O braku obowiązku opłacania Funduszu Pracy decyduje to, czy łączna podstawa wymiaru składek emerytalno-rentowych (po zsumowaniu tytułów) w przeliczeniu na miesiąc jest niższa od minimalnego wynagrodzenia.

Jak zgłosić się do ZUS i kontrolować ulgi

Aby korzystać z ulg, należy zgłosić się do ZUS: w czasie ulgi na start formularzem ZUS ZZA z kodem 05 40 00, a w przypadku preferencyjnych składek i Małego ZUS Plus – ZUS ZUA z odpowiednim kodem tytułu ubezpieczenia. Trzeba pamiętać o terminowym składaniu deklaracji i opłacaniu składek. Warto monitorować koniec 6‑ i 24‑miesięcznego okresu, ponieważ zawieszenie działalności nie wstrzymuje biegu ulg. Ewidencja czasu pracy i grafików w systemie inEwi pomoże zachować porządek i przygotować dane do rozliczeń.

Praktyczny przykład

Alicja zakłada jednoosobową działalność gospodarczą 1 lutego 2026 r. i nie prowadziła firmy w ostatnich 60 miesiącach. Początkowo korzysta z ulgi na start, więc przez 6 miesięcy opłaca tylko składkę zdrowotną. Następnie przechodzi na preferencyjne składki i przy dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym płaci ok. 456 zł miesięcznie zamiast ponad 1 900 zł, co w ciągu roku daje oszczędność około 17 tys. zł. Po 24 miesiącach może wybrać Mały ZUS Plus.

Czy warto korzystać z preferencyjnych stawek?

Ulga znacząco zmniejsza obciążenia finansowe w pierwszych latach działalności i pozwala przeznaczyć zaoszczędzone środki na rozwój firmy. Niższa podstawa składek oznacza jednak niższe świadczenia w przyszłości, a w okresie ulgi na start brak jest prawa do zasiłków. Dlatego decyzję o wyborze ulgi należy podjąć świadomie. Dla osób oczekujących wysokich zasiłków lub planujących macierzyństwo korzystniejsze może być opłacanie standardowych składek. Z kolei początkujący przedsiębiorcy, dla których priorytetem jest płynność finansowa, często decydują się na preferencyjne stawki i Mały ZUS Plus.

Podsumowanie

Preferencyjny ZUS pozwala płacić składki społeczne od 30 % minimalnego wynagrodzenia przez 24 miesiące, co w 2026 r. przekłada się na ok. 456 zł miesięcznie. Ulga jest dostępna dla osób, które w ciągu ostatnich pięciu lat nie prowadziły działalności i nie świadczą usług dla byłego pracodawcy. Optymalne wykorzystanie ulg (ulga na start → preferencyjne składki → Mały ZUS Plus) pozwala oszczędzić kilkanaście tysięcy złotych w pierwszych latach działalności. Korzystanie z narzędzi takich jak inEwi ułatwia rozliczenia i kontrolę terminów, co pomaga skupić się na rozwoju firmy.