Czy można pić piwo bezalkoholowe w pracy? Praktyczny poradnik

Piwo określane jako bezalkoholowe, jeżeli zawiera nie więcej niż 0,5% alkoholu objętościowo, nie jest „napojem alkoholowym” w rozumieniu ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Nie oznacza to jednak pełnej swobody. W czasie pracy pracodawca może wprowadzić własne zasady dotyczące takich napojów, a w wielu miejscach dochodzą jeszcze względy bezpieczeństwa, organizacji pracy i wizerunku firmy.

Najważniejsze informacje

1. Piwo bezalkoholowe o zawartości alkoholu do 0,5% obj. nie jest w świetle prawa napojem alkoholowym.
2. Piwo do 0,5% nie jest „napojem alkoholowym”, ale jeśli zawiera alkohol, jego picie w pracy może być uznane za spożywanie alkoholu (Kodeks pracy).
3. Pracodawca może jednak w regulaminie pracy albo innych wewnętrznych zasadach zakazać picia piwa bezalkoholowego w miejscu pracy.
4. W praktyce największe ryzyko dotyczy nie samego prawa, lecz naruszenia porządku pracy, zasad bhp, profesjonalnego wizerunku firmy albo poleceń przełożonego.
5. Im bardziej odpowiedzialne lub wrażliwe stanowisko, tym mniej rozsądne jest sięganie po napoje imitujące alkohol, nawet jeśli formalnie są bezalkoholowe.

Czym jest piwo bezalkoholowe w świetle prawa?

Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi uznaje za napój alkoholowy produkt przeznaczony do spożycia, który zawiera więcej niż 0,5% alkoholu etylowego pochodzenia rolniczego. To oznacza, że piwo bezalkoholowe mieszczące się w granicy do 0,5% objętości alkoholu nie jest napojem alkoholowym w rozumieniu tej ustawy.

Dlatego samo piwo bezalkoholowe nie wpada automatycznie w reżim przepisów o spożywaniu alkoholu ani wnoszeniu napojów alkoholowych na teren zakładu pracy. Z prawnego punktu widzenia trzeba więc odróżnić dwa przypadki:

1. pierwszy dotyczy napoju alkoholowego, czyli produktu z zawartością alkoholu powyżej 0,5%,
2. drugi odnosi się do napoju bezalkoholowego, nawet jeśli wyglądem, nazwą i smakiem przypomina piwo z tradycyjnej sklepowej półki.

Czy w pracy można pić piwo bezalkoholowe?

Na gruncie przepisów ogólnych piwo do 0,5% nie jest „napojem alkoholowym”, ale samo to nie przesądza, że można je pić w pracy - jeśli napój zawiera alkohol, jego spożycie może być traktowane jako spożywanie alkoholu, a dodatkowo decydują zakazy wewnętrzne w zakładzie pracy.

To rozróżnienie ma znaczenie przy ocenie obowiązków pracowniczych. Kodeks pracy wymaga przestrzegania regulaminu pracy, porządku, przepisów BHP i przeciwpożarowych. Sięgnięcie po „piwo bezalkoholowe” nie oznacza automatycznie braku naruszenia - jeśli napój zawiera alkohol, jego picie w czasie pracy może być traktowane jako spożywanie alkoholu, a niezależnie od tego mogą obowiązywać firmowe zakazy i zasady.

Znaczenie ma również to, że pracodawca może doprecyzować zasady organizacji pracy w dokumentach wewnętrznych. Kodeks pracy pozwala ukształtować warunki przebywania na terenie zakładu pracy, organizację pracy i porządek w procesie pracy właśnie w regulaminie pracy. Daje to pracodawcy realną przestrzeń, by wskazać, jakie zachowania są dopuszczalne, a jakie nie.

Kiedy pracodawca może zakazać piwa bezalkoholowego w pracy?

Piwo bezalkoholowe może zostać zakazane w pracy:

• ze względu na porządek organizacyjny i bezpieczeństwo,
• z uwagi na utrudnioną ocenę sytuacji (np. podejrzenie spożycia alkoholu),
• z powodu ryzyka konfliktów w zespole,
• ze względu na standard komunikacji z klientem i profesjonalny wizerunek,
• z uwagi na specyfikę środowiska pracy, w którym taka forma napoju jest szczególnie niepożądana.

Takie ograniczenie powinno wynikać z jasnych zasad. Najbezpieczniej, gdy pojawia się w regulaminie pracy, obwieszczeniu albo w innych wewnętrznych zasadach, z którymi pracownicy zostali prawidłowo zapoznani. Wtedy pracownik wie, czego wymaga od niego organizacja, a pracodawca ma podstawę do egzekwowania tych zasad.

Nie każde naruszenie uzasadnia od razu zwolnienie dyscyplinarne. Sięgnięcie po piwo bezalkoholowe najczęściej ocenia się przez pryzmat regulaminu i zasad obowiązujących w zakładzie pracy, więc zwykle wchodzi w grę kara porządkowa w postaci upomnienia albo nagany.

Kara pieniężna może być nałożona wyłącznie w przypadkach wymienionych w art. 108 § 2 Kodeksu pracy (katalog zamknięty), tj. za:

• nieprzestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy lub przepisów przeciwpożarowych,
• opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia,
• stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości albo w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu,
• spożywanie alkoholu lub zażywanie środka działającego podobnie do alkoholu w czasie pracy.

Zwolnienie dyscyplinarne wymaga ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych i nie powinno być automatycznie łączone z każdym przypadkiem sięgnięcia po piwo bezalkoholowe, zwłaszcza gdy napój nie jest „napojem alkoholowym” w rozumieniu przepisów.

Dlaczego BHP ma tu większe znaczenie, niż się wydaje?

W wielu branżach sprawa nie kończy się na definicji napoju alkoholowego. Przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy obowiązuje niezależnie od tego, czy pracownik ma w ręku klasyczne piwo, czy napój bezalkoholowy. Zaostrzenie zasad bywa uzasadniane szczególnie tam, gdzie praca wiąże się m.in. z:

• obsługą maszyn lub urządzeń w ruchu,
• prowadzeniem pojazdów,
• pracą na wysokości,
• zadaniami wymagającymi szczególnej sprawności psychofizycznej,
• odpowiedzialnością za bezpieczeństwo innych osób.

W takim środowisku piwo bezalkoholowe w pracy może być oceniane nie tylko przez pryzmat litery prawa, lecz także przez pryzmat ryzyka.

Jak kontrola trzeźwości wpływa na picie piwa bezalkoholowego w pracy?

Od 21 lutego 2023 r. dopuszczalne jest wprowadzanie prewencyjnej kontroli trzeźwości w tych grupach pracowników, w których jest to niezbędne dla ochrony życia i zdrowia lub mienia. Do pracy nie dopuszcza się pracownika, gdy badanie wykaże stan po użyciu alkoholu albo stan nietrzeźwości, a także gdy istnieje uzasadnione podejrzenie, że pracownik stawił się do pracy w takim stanie lub spożywał alkohol w czasie pracy.

W przepisach i praktyce pojawiają się dwa kluczowe pojęcia opisujące poziom alkoholu:

• stan po użyciu alkoholu: 0,2‰–0,5‰ we krwi albo 0,1–0,25 mg w 1 dm³ wydychanego powietrza,
• stan nietrzeźwości: powyżej tych wartości.

Niedopuszczenie do pracy może dotyczyć sytuacji, gdy:

• badanie wykaże stan po użyciu alkoholu albo stan nietrzeźwości,
• istnieje uzasadnione podejrzenie stawienia się do pracy w takim stanie,
• istnieje uzasadnione podejrzenie spożywania alkoholu w czasie pracy.

Co warto ustalić i sprawdzić, aby uniknąć sporu o piwo bezalkoholowe w pracy?

Dla uniknięcia sporu pomocne bywa sprawdzenie kilku kwestii po obu stronach.

Po stronie pracownika:

• sprawdzenie regulaminu pracy i zasad wewnętrznych,
• uwzględnienie zwyczajów zespołu i kultury organizacyjnej,
• ocena ryzyk BHP i charakteru stanowiska,
• uwzględnienie tego, czy występuje kontakt z klientem/kontrahentami.

Po stronie pracodawcy:

• jednoznaczne wskazanie, czy zakaz dotyczy picia, czy także wnoszenia/eksponowania,
• oparcie zasad o organizację pracy, szkolenia BHP, kontakt z klientem lub standard reprezentacji,
• zapewnienie prawidłowego zakomunikowania i zapoznania pracowników z zasadami.

Dobrym rozwiązaniem jest jasne wskazanie, czy zakaz dotyczy tylko picia w czasie pracy, czy także przebywania z takim napojem na terenie zakładu pracy. Im precyzyjniejszy zapis, tym mniejsze ryzyko sporu o to, czy pracownik naruszył obowiązek i czy pracodawca może zastosować karę porządkową.

Praktyczne przykłady

Przykład 1. Brygadzista na hali produkcyjnej zauważył pracownika pijącego bezalkoholowe piwo w czasie krótkiej przerwy przy stanowisku. Napój faktycznie miał 0,0%, ale opakowanie wyglądało jak klasyczne piwo. Zanim wyjaśniono sytuację, wstrzymano pracę w części zespołu i wezwano przełożonego. Problemem okazał się nie alkohol, lecz niepotrzebne zamieszanie, którego można było łatwo uniknąć.

Przykład 2. Pracownik magazynu wypił puszkę piwa bezalkoholowego kilka minut przed wejściem na zmianę. Przy rutynowej kontroli przełożony uznał sytuację za podejrzaną i czasowo nie dopuścił go do pracy do momentu sprawdzenia. Badanie nie potwierdziło stanu po użyciu alkoholu, ale zmiana rozpoczęła się z opóźnieniem, a napięcie w zespole było zupełnie niepotrzebne.

Podsumowanie

Piwo bezalkoholowe w pracy nie jest automatycznie zakazane przez polskie prawo, bo napój o zawartości alkoholu do 0,5% nie jest napojem alkoholowym. To jednak tylko część odpowiedzi. W praktyce o tym, czy można pić piwo bezalkoholowe w pracy, decydują także wewnętrzne regulaminy, rodzaj stanowiska, względy bhp, sposób reprezentowania firmy i zwykły zdrowy rozsądek. Im bardziej dana rola wiąże się z bezpieczeństwem, odpowiedzialnością albo kontaktem z klientem, tym słabszy jest argument, że skoro produkt nie jest alkoholem w rozumieniu ustawy, to zawsze wypada po niego sięgać. Najbezpieczniej traktować bezalkoholowe piwo jak napój legalny, ale potencjalnie problematyczny.