Urlop pracownika młodocianego – co warto o nim wiedzieć?

Krótki czas pracy, ochrona przed pracą nocną i ponadwymiarową oraz wyjątkowo długi urlop sprawiają, że zatrudnianie uczniów wiąże się z dodatkowymi obowiązkami po stronie pracodawców. Przepisy o młodocianych zmieniały się w ostatnich latach, dlatego warto przypomnieć, ile dni urlopu przysługuje nastolatkowi w kolejnych latach nauki zawodu, jak udzielać go w trakcie ferii szkolnych oraz kiedy przysługuje prawo do urlopu bezpłatnego. Poniższy poradnik pomaga uporządkować te kwestie i podpowiada, jak nowoczesne narzędzia wspierają przedsiębiorcę w planowaniu wolnego.

Najważniejsze informacje

1. Pracownik młodociany czyli osoba od 15. do 18. roku życia nabywa prawo do pierwszego urlopu po 6 miesiącach pracy i jest to 12 dni roboczych.

2. Po roku zatrudnienia nastolatek otrzymuje co do zasady kolejne 26 dni urlopu, co pozwala mu w związku z pierwszym zatrudnieniem wykorzystać łącznie 38 dni wolnego.

3. Młodociany ma w związku z pierwszym zatrudnieniem łącznie 38 dni urlopu (12 + 26) lub 32 dni (12 + 20), licząc sume uprawnień wynikających z półrocznego i rocznego wymiaru.

4. Urlopu należy udzielić podczas zimowych i letnich ferii szkolnych. Przepisy pozwalają na udzielenie urlopu zaliczkowego jeszcze przed nabyciem prawa do wolnego.

5. Tylko młodociany uczeń szkoły dla pracujących może żądać w okresie ferii urlopu bezpłatnego, który pracodawca musi mu udzielić. Łączny wymiar urlopu wypoczynkowego i bezpłatnego nie może przekroczyć dwóch miesięcy.

Kim jest pracownik młodociany i jakie ma prawa?

Kodeks pracy (art. 190 § 1 kp) za pracownika młodocianego uznaje osobę, która ukończyła 15 lat, ale nie przekroczyła 18 roku życia. W praktyce są to uczniowie szkół branżowych i techników przygotowujący się do zawodu w oparciu o umowę o pracę w celu nauki zawodu. Dzięki tej umowie zyskują oni status pracownika i wszystkie podstawowe prawa (m.in. ochronę wynagrodzenia, prawo do urlopu), ale przepisy wprowadzają również ograniczenia dotyczące czasu pracy i obowiązek udzielania urlopu w okresie ferii szkolnych. Kodeks pracy wprost określa sposób nabywania urlopu przez młodocianych:

Ile dni urlopu ma pracownik młodociany w pierwszej klasie?

Pierwsza klasa szkoły branżowej lub technikum to zwykle pierwszy rok nauki zawodu. Młody pracownik rozpoczyna pracę z początkiem września. Przez pierwsze 6 miesięcy pracodawca nie musi udzielać mu płatnego urlopu, jednak w czasie zimowych ferii może na wniosek udzielić tzw. urlopu zaliczkowego.

Po przepracowaniu 6 miesięcy od rozpoczęcia pracy nastolatek nabywa prawo do 12 dni urlopu. Jeżeli więc młodociany rozpoczął pierwszą pracę 1 września, prawo do pierwszej części urlopu nabędzie z upływem 6 miesięcy od dnia rozpoczęcia tej pracy. Przepisy wskazują, że urlop należy wykorzystać w czasie ferii. W praktyce można więc udzielić kilku dni zaliczkowego wolnego zimą, a resztę „zużyć" latem.

Z upływem roku pracy młodociany nabywa co do zasady prawo do 26 dni urlopu wypoczynkowego, a w roku kalendarzowym, w którym kończy 18 lat (jeżeli prawo do urlopu uzyskał przed pełnoletnością) – do 20 dni. Oznacza to, że w związku z pierwszym zatrudnieniem młodociany może łącznie uzyskać 38 dni urlopu (12 + 26) albo 32 dni (12 + 20), przy czym 12 dni przysługuje po 6 miesiącach pierwszej pracy, a 26 albo 20 dni – z upływem roku pracy, niezależnie od tego, jak te momenty rozkładają się na lata kalendarzowe. W kolejnych latach szkolnych, dopóki pracownik pozostaje młodocianym, będzie on co do zasady dysponował urlopem „z góry” na dany rok kalendarzowy w wymiarze 26 dni, a w roku, w którym kończy 18 lat i ma już prawo do urlopu – w wymiarze 20 dni, zgodnie z art. 205 § 2 k.p.

Przykład - Szkoła zatrudniła 16-letniego ucznia od 1 września 2024 r. w celu przygotowania zawodowego i jest to jego pierwsza praca. Młodociany złożył wniosek o urlop, a pracodawca udzielił mu w czasie ferii zimowych 10 dni urlopu zaliczkowego. Po upływie 6 miesięcy od dnia rozpoczęcia pierwszej pracy uczeń nabył prawo do 12 dni urlopu, z czego 10 dni zostało już wykorzystanych w formie urlopu zaliczkowego. Z upływem roku pracy nabył prawo do kolejnych 26 dni urlopu, co oznacza, że łącznie z obu tytułów przysługuje mu 38 dni urlopu (12 + 26), przy czym część tej puli została już wykorzystana podczas ferii zimowych.

Ile dni urlopu ma pracownik młodociany w drugiej klasie?

Druga klasa to drugi rok nauki zawodu. Jeżeli uczeń nie ukończył 18 roku życia, urlop przysługuje mu od pierwszego dnia nowego roku kalendarzowego „z góry" w wymiarze 26 dni roboczych. Nie trzeba czekać na kolejne półrocze, ponieważ prawo do urlopu zostało już nabyte w pierwszym roku pracy.

W drugim roku szczególną uwagę zwraca się na wiek pracownika. Jeżeli w danym kalendarzowym roku kończy on 18 lat, prawo do urlopu ulega zmniejszeniu do 20 dni. Obniżenie wymiaru dotyczy jednak tylko tego roku i tylko tych młodocianych, którzy nabyli prawo do urlopu przed ukończeniem 18 lat. Po osiągnięciu pełnoletności pracownik staje się „dorosłym" w rozumieniu kodeksu pracy, a jego urlop zależy od stażu pracy (20 lub 26 dni).

Przykład - 17‑letnia uczennica technikum pracuje od września 2023 r. i w maju 2025 r. kończy 18 lat. W 2025 r. będzie mogła wykorzystać 20 dni urlopu wypoczynkowego. Gdyby ukończyła 18 lat po wyczerpaniu 26‑dniowego urlopu, przepisy nie nakazują odebrania „nadmiarowych" dni. Po ukończeniu szkoły w 2026 r. jej wymiar urlopu będzie ustalany według standardowych zasad dla dorosłych pracowników.

Ile dni urlopu ma pracownik młodociany w trzeciej klasie?

Trzecia klasa branżowej szkoły I stopnia to zwykle ostatni rok nauki zawodu. W tym czasie uczeń najczęściej ma już za sobą co najmniej rok stażu pracy, dlatego jeżeli rok pracy upłynął przed początkiem danego roku kalendarzowego od 1 stycznia nabywa z góry prawo do 26 dni urlopu wypoczynkowego za ten rok. W każdym następnym roku kalendarzowym aż do roku, w którym młodociany kończy 18 lat, wymiar urlopu wynosi 26 dni. W roku kalendarzowym, w którym młodociany kończy 18 lat, przysługuje mu 20 dni urlopu, pod warunkiem że prawo do urlopu uzyskał przed ukończeniem 18 lat niezależnie od tego, czy pełnoletność nastąpi w trakcie roku szkolnego, czy po jego zakończeniu.

W trzeciej klasie urlop zaliczkowy jest wykorzystywany rzadziej, ponieważ większość uczniów ma już nabyte pełne prawo do urlopu wypoczynkowego. Nadal jednak można go udzielić młodocianemu, który nie nabył jeszcze prawa do urlopu, wyłącznie w okresie ferii szkolnych i na jego wniosek. Nie zmienia się też zasada, że młodocianemu uczęszczającemu do szkoły urlopu wypoczynkowego udziela się w okresie ferii zimowych i letnich, dlatego pracodawca powinien uwzględniać kalendarz roku szkolnego przy planowaniu grafików pracy. 

Udzielanie urlopu pracownikom młodocianym podczas ferii

Pracodawca ma obowiązek zaplanować urlop młodocianego w okresie ferii zimowych i letnich. Jeżeli uczeń nie ma jeszcze prawa do urlopu (np. pracuje dopiero dwa miesiące), może poprosić o urlop zaliczkowy. Udzielenie urlopu zaliczkowego jest uzależnione od zgody pracodawcy, a przepisy pozwalają odmówić w całości lub ograniczyć liczbę dni. Niewykorzystane dni pierwszego urlopu „przechodzą" na wakacje, dlatego warto prowadzić dokładną ewidencję.

Urlop bezpłatny – kiedy przysługuje pracownikowi młodocianemu?

Art. 205 § 4 kp nakłada na pracodawcę obowiązek udzielenia na wniosek młodocianego ucznia szkoły dla pracujących urlopu bezpłatnego w okresie ferii szkolnych. Łączny wymiar urlopu wypoczynkowego i bezpłatnego nie może przekroczyć dwóch miesięcy. Okres tego urlopu wlicza się do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, w szczególności nie obniża on późniejszego wymiaru urlopu wypoczynkowego, natomiast jego wpływ na wysokość przyszłej emerytury zależy od zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym i nie wynika bezpośrednio z Kodeksu pracy.

Najczęściej z urlopu bezpłatnego korzystają uczniowie, którzy chcą przedłużyć wakacje lub muszą odbyć dodatkowe praktyki zawodowe. Przedsiębiorca, planując obsadę stanowisk, powinien więc z wyprzedzeniem zebrać wnioski o urlop bezpłatny i uwzględnić je w harmonogramie.

Dlaczego warto korzystać z systemów do planowania pracy?

Kontrolowanie czasu pracy i wymiaru urlopu u pracowników młodocianych wymaga uwzględnienia wielu zmiennych: terminu rozpoczęcia pracy, daty urodzenia, ferii szkolnych oraz wniosków o urlop zaliczkowy i bezpłatny. Ręczne liczenie bywa podatne na błędy, dlatego odpowiednim rozwiązaniem będzie skorzystanie z narzędzi proponowanych od inEwi takich jak ewidencja czasu pracy, która pozwala prowadzić ewidencję online zamiast na kartkach i w Excelu, rejestruje godziny pracy i nieobecności, sygnalizuje ryzyko naruszenia norm z Kodeksu pracy oraz generuje gotowe karty ewidencji i raporty. Dzięki temu przedsiębiorca nie musi się obawiać o nieprawidłowo naliczony urlop czy naruszenie przepisów o czasie pracy uczniów. Natomiast moduł taki jak grafik pracy od inEwi ułatwia szybkie układanie harmonogramów zgodnych z przepisami – system na etapie planowania wychwytuje konflikty i próby naruszenia norm (np. zbyt długi dzień pracy młodocianego czy zaplanowanie pracy w porze, w której nie powinien pracować) oraz udostępnia pracownikom aktualny grafik i elektroniczne wnioski urlopowe, co ułatwia obsługę urlopów wypoczynkowych i innych nieobecności młodocianych.

Podsumowanie

Urlop pracownika młodocianego jest regulowany w art. 205 Kodeksu pracy i różni się od urlopu dorosłych. W pierwszym roku nauki zawodu uczeń po 6 miesiącach od rozpoczęcia pierwszej pracy nabywa prawo do 12 dni urlopu, a z upływem roku pracy co do zasady do kolejnych 26 dni, co łącznie daje 38 dni urlopu (12 + 26) związanych z pierwszym zatrudnieniem. Jeżeli w roku kalendarzowym, w którym młodociany kończy 18 lat, prawo do urlopu uzyskał przed uzyskaniem pełnoletności, przysługuje mu 20 dni urlopu zamiast 26, a suma uprawnień z tytułu pierwszego zatrudnienia może w takim przypadku wynieść łącznie 32 dni (12 + 20), przy czym moment nabycia poszczególnych części urlopu nie musi pokrywać się z granicami roku kalendarzowego. W każdym następnym roku do ukończenia 18 lat przysługuje mu co do zasady 26 dni urlopu z góry, natomiast w roku kalendarzowym, w którym nastolatek osiąga pełnoletność i ma już prawo do urlopu, przysługuje mu 20 dni. Urlop powinien być wykorzystywany podczas ferii szkolnych. Na wniosek można udzielić urlopu zaliczkowego, a w przypadku młodocianego ucznia szkoły dla pracujących również szczególnego urlopu bezpłatnego, przy czym łączny wymiar urlopu wypoczynkowego i tego urlopu bezpłatnego nie może przekroczyć dwóch miesięcy.