Urlop rodzicielski dla ojca – 9 tygodni dodatkowego wolnego

Ojcu dziecka przysługuje nieprzenoszalne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego w ramach łącznego wymiaru tego urlopu. Niewykorzystane 9 tygodni nie przechodzi na drugiego rodzica. Przysługuje ono niezależnie od urlopu ojcowskiego, a zasiłek macierzyński za ten okres wynosi 70% podstawy wymiaru i wypłaca go ZUS albo pracodawca jako płatnik zasiłków (w zależności od statusu płatnika).

Najważniejsze informacje

1. Pracownikowi – ojcu dziecka przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego, których nie może przenieść na matkę dziecka.

2. Łączny wymiar urlopu rodzicielskiego wynosi 41 tygodni (1 dziecko) lub 43 tygodnie (ciąża mnoga) oraz 65/67 tygodni, jeśli dziecko ma zaświadczenie „Za życiem”.

3. Zasiłek macierzyński za 9 tygodni nieprzenoszalnego urlopu rodzicielskiego dla ojca wynosi 70% podstawy wymiaru (a przy łączeniu urlopu z pracą jest proporcjonalnie niższy).

4. Urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo albo w maksymalnie 5 częściach - do końca roku, w którym dziecko kończy 6 lat.

5. Wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego należy złożyć pracodawcy w postaci papierowej lub elektronicznej na co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z wolnego.

Nowe zasady urlopu rodzicielskiego dla ojców

Zmiany w Kodeksie pracy, które weszły w życie w ramach wdrażania dyrektywy work-life balance, zrewolucjonizowały podejście do uprawnień rodzicielskich. Kluczową zmianą, która w 2026 roku jest już standardem, jest wprowadzenie nieprzenoszalnej części urlopu rodzicielskiego. Ustawodawca wyodrębnił pulę 9 tygodni, dedykowaną każdemu z rodziców z osobna. W praktyce oznacza to, że jeśli ojciec dziecka nie wykorzysta tej części, dni te przepadają i nie mogą powiększyć puli wykorzystywanej przez matkę.

Mechanizm ten ma na celu aktywizację zawodową kobiet oraz zachęcenie mężczyzn do większego zaangażowania w sprawowanie osobistej opieki nad potomstwem. Dla pracodawcy oznacza to konieczność przygotowania się na dłuższe nieobecności pracowników płci męskiej, co wymaga odpowiedniego planowania kadr.

Wymiar urlopu rodzicielskiego a liczba dzieci

Pula urlopu rodzicielskiego przysługuje łącznie obojgu rodzicom. Wymiar urlopu rodzicielskiego wynosi odpowiednio:

• 41 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie.

• 43 tygodnie – w przypadku porodu mnogiego.

W ramach tej puli każdy z rodziców ma gwarancję 9 tygodni tylko dla siebie. Przykładowo, jeśli matka wykorzysta 32 tygodnie urlopu (maksimum, jakie może wziąć, by nie naruszyć prawa ojca), to pozostałe 9 tygodni może wykorzystać wyłącznie ojciec. Rodzice mogą też podzielić się opieką w inny sposób, np. po połowie, ale żaden rodzic nie może zrzec się swoich 9 tygodni na rzecz drugiego.

Ważne: Według danych ZUS liczba ojców korzystających z urlopu rodzicielskiego rośnie — w 2023 r. skorzystało z niego 19 tys. mężczyzn, w 2024 r. 41,9 tys., a od stycznia do sierpnia 2025 r. już 35,1 tys. W praktyce oznacza to, że pracodawcy powinni brać pod uwagę większą niż wcześniej skłonność pracowników-ojców do korzystania z tego uprawnienia przy planowaniu zastępstw i obsady zespołów.

Ile wynosi zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego dla ojca?

Kwestie finansowe są kluczowe dla pracowników planujących przerwę w pracy. Za okres urlopu rodzicielskiego przysługuje zasiłek macierzyński. W przypadku 9-tygodniowej, nieprzenoszalnej części dla ojca, stawka ta jest stała i wynosi 70% podstawy wymiaru zasiłku.

Warto podkreślić różnicę względem innych części urlopów związanych z rodzicielstwem. O ile matka może zadeklarować chęć uśrednienia zasiłku do 81,5% za cały okres (macierzyński + rodzicielski), o tyle ta zasada nie obejmuje 9 tygodni dedykowanych ojcu. Niezależnie od decyzji matki, ojciec dziecka za swoją część otrzyma świadczenie w wysokości 70%.

Z punktu widzenia przedsiębiorcy, zasiłek macierzyński jest finansowany ze środków ubezpieczenia społecznego. Wypłaca go ZUS, a jeśli pracodawca jest płatnikiem zasiłków (tj. zgłasza do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych ustalonych na 30 listopada poprzedniego roku), to wypłaca go pracownikowi w imieniu systemu ubezpieczeń i rozlicza w rozliczeniach z ZUS. Pracodawca nie wypłaca w tym czasie wynagrodzenia za pracę za okres urlopu rodzicielskiego, ale musi uwzględnić organizacyjnie nieobecność pracownika (np. zapewnić zastępstwo).

Wniosek o urlop rodzicielski – obowiązki pracodawcy i pracownika

Procedura wnioskowania została w ostatnich latach uproszczona. Pracownik chcący skorzystać z uprawnień składa wniosek o urlop rodzicielski w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Dokument może być dostarczony w postaci papierowej lub elektronicznej.

Pracodawca ma obowiązek uwzględnić taki wniosek. Odmowa jest możliwa tylko w bardzo specyficznych sytuacjach, na przykład gdy pracownik wnioskuje o łączenie urlopu z pracą (o czym poniżej), a organizacja pracy na to nie pozwala. W standardowym trybie pełnego wolnego, zgoda jest formalnością wynikającą z przepisów.

Przykład praktyczny: Pan Tomasz, pracownik działu IT, został ojcem w styczniu 2026 r. Jego żona wykorzystała 20 tygodni urlopu macierzyńskiego i 32 tygodnie urlopu rodzicielskiego. Pan Tomasz zdecydował, że wykorzysta swoje 9 tygodni urlopu rodzicielskiego tuż po powrocie żony do pracy, aby ułatwić dziecku adaptację w żłobku. Złożył wniosek elektroniczny z miesięcznym wyprzedzeniem. Pracodawca Pana Tomasza zaakceptował wniosek i zaplanował jego nieobecność w grafiku pracy.

Łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą

Przepisy pozwalają na elastyczność. Pracownik może łączyć korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu. Wymiar czasu pracy nie może być w takim przypadku wyższy niż połowa pełnego etatu. W takiej sytuacji wymiar urlopu rodzicielskiego ulega proporcjonalnemu wydłużeniu.

Jest to rozwiązanie korzystne dla obu stron – pracownik nie traci całkowicie kontaktu z firmą i zachowuje wyższe dochody (pensja za część etatu + zasiłek z ZUS), a pracodawca nie traci specjalisty na pełne dwa miesiące. Wymaga to jednak precyzyjnego planowania czasu pracy. Tutaj z pomocą przychodzą nowoczesne narzędzia zaproponowane od inEwi, które umożliwiają sprawne tworzenie grafików pracy i prowadzenie ewidencji czasu pracy w czasie rzeczywistym, co jest nieocenione przy zarządzaniu pracownikami łączącymi obowiązki rodzicielskie z zawodowymi. Dzięki automatyzacji łatwiej jest kontrolować limity i rozliczać godziny pracy osoby zatrudnionej na część etatu w trakcie trwania urlopu.

Urlop rodzicielski a urlop ojcowski – różnice

Wielu przedsiębiorców i pracowników wciąż myli te dwa pojęcia. Urlop ojcowski to zupełnie inne uprawnienie niż urlop rodzicielski dla ojca i należy je traktować rozłącznie.

Urlop ojcowski trwa 2 tygodnie i jest płatny w 100%. Przysługuje on do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia i jest całkowicie niezależny od uprawnień matki. Natomiast urlop rodzicielski (część dla ojca) to pula 9 tygodni, płatna 70%, którą można wykorzystać aż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Ojciec dziecka może skorzystać zarówno z urlopu ojcowskiego (do 2 tygodni), jak i z urlopu rodzicielskiego: ma zagwarantowane 9 tygodni nieprzenoszalnej części urlopu rodzicielskiego, a ponadto jeśli rodzice tak podzielą urlop może wykorzystać także dodatkową część wspólnej puli urlopu rodzicielskiego, więc łącznie może mieć co najmniej 11 tygodni płatnej absencji, a nawet więcej.

Ochrona przed zwolnieniem

Pracownik korzystający z urlopu rodzicielskiego podlega szczególnej ochronie. Od dnia złożenia wniosku (nie wcześniej jednak niż na 21 dni przed rozpoczęciem urlopu) do dnia zakończenia urlopu, pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę. Zakaz ten obowiązuje również w razie skorzystania z urlopu rodzicielskiego w trybie łączonym z pracą.

Wyjątkiem są sytuacje ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika (tzw. zwolnienie dyscyplinarne), jeżeli zachodzą podstawy do takiego rozwiązania i zakładowa organizacja związkowa reprezentująca pracownika wyraziła na to zgodę. Po powrocie z urlopu pracodawca ma obowiązek dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe na stanowisku równorzędnym, na warunkach nie mniej korzystnych.

Podsumowanie

Urlop rodzicielski dla ojca w wymiarze 9 tygodni to uprawnienie, które na stałe wpisało się w polski system prawa pracy. Dla ojców jest to szansa na budowanie więzi z dzieckiem przy zachowaniu prawa do 70% zasiłku, a dla pracodawców wyzwanie organizacyjne, które jednak można skutecznie obsłużyć dzięki cyfryzacji procesów HR. Pamiętaj, że prawo to jest nieprzenoszalne – jeśli pracownik z niego nie skorzysta, dni wolne przepadają bezpowrotnie. Odpowiednie zarządzanie wnioskami i czasem pracy pozwala firmie działać płynnie, nawet przy zwiększonej absencji młodych rodziców.