Urlop rodzicielski - ile trwa i ile jest płatny w 2026?

Urlop rodzicielski to uprawnienie pracownicze polegające na zwolnieniu pracownika-rodzica od pracy w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Od wejścia w życie zmian w 2023 r. każdemu z rodziców przysługuje 9 tygodni urlopu, których nie można przekazać drugiej osobie. Wymiar urlopu rodzicielskiego zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie oraz od szczególnych okoliczności. W razie przyjęcia dziecka na wychowanie obowiązują odrębne limity określone w Kodeksie pracy.

Najważniejsze informacje

1. Wymiar urlopu rodzicielskiego wynosi 41 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka i 43 tygodnie przy ciąży mnogiej. Przy dzieciach objętych certyfikatem „Za życiem" odpowiednio 65 lub 67 tygodni.

2. Każdy rodzic ma indywidualne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Tej części nie można przenieść na drugiego rodzica.

3. Urlop można wykorzystać jednorazowo lub podzielić na do 5 części, jednak ostatnia część musi być zrealizowana przed końcem roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat.

4. Wniosek o urlop rodzicielski należy złożyć w formie pisemnej lub elektronicznej co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem urlopu. Pracodawca ma obowiązek go udzielić.

5. Zasiłek macierzyński za urlop rodzicielski wynosi 70% podstawy. Jeśli w ciągu 21 dni od porodu złożysz wniosek o zasiłek za pełny urlop macierzyński i rodzicielski, wypłata wynosi 81,5% podstawy, ale 9 tygodni przysługujące wyłącznie drugiemu rodzicowi są zawsze płatne 70%.

Czym jest urlop rodzicielski i kogo dotyczy?

Urlop rodzicielski to uprawnienie pracownicze przysługujące pracownikom-rodzicom (biologicznym oraz pracownikom, którzy przyjęli dziecko na wychowanie w ramach przysposobienia/rodziny zastępczej w zakresie przewidzianym w Kodeksie pracy), udzielane w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, na zasadach określonych w Kodeksie pracy.

Osoby niebędące pracownikami (np. prowadzące działalność, zleceniobiorcy) nie mają „urlopu” w rozumieniu Kodeksu pracy, choć mogą po spełnieniu warunków ubezpieczenia chorobowego mieć prawo do zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający urlopom rodzicielskim. Umożliwia ono opiekę nad dzieckiem po zakończeniu urlopu macierzyńskiego i jest całkowicie dobrowolne. Przepisy kodeksu pracy przewidują szczególne rozwiązania dla dzieci z niepełnosprawnościami, dla wcześniaków oraz dla rodzeństw urodzonych podczas jednego porodu.

Wymiar i podział urlopu rodzicielskiego

Urlop rodzicielski ma określony wymiar zależny od sytuacji rodzinnej i zdrowotnej dziecka, a do tego można go elastycznie planować.

Podstawowe wymiary

Urlop rodzicielski przysługuje łącznie obojgu rodzicom (można się nim dzielić, także korzystać równocześnie, ale łączny czas nie może przekroczyć przysługującego limitu).

Po urodzeniu dziecka urlop rodzicielski wynosi:

• 41 tygodni – w przypadku urodzenia jednego dziecka przy jednym porodzie,

• 43 tygodnie – w przypadku porodu mnogiego.

Jeżeli dziecko ma zaświadczenie „Za życiem” potwierdzające nieuleczalną chorobę lub ciężkie upośledzenie, urlop rodzicielski wynosi:

• 65 tygodni – gdy opieka dotyczy jednego dziecka,

• 67 tygodni – gdy opieka dotyczy dwojga lub większej liczby dzieci.

Przy przyjęciu dziecka na wychowanie (adopcja albo rodzina zastępcza, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej):

• co do zasady obowiązują te same limity: 41 tygodni (jedno dziecko) albo 43 tygodnie (dwoje i więcej),

• w szczególnej sytuacji, gdy przed urlopem rodzicielskim przysługuje tylko 9 tygodni urlopu na warunkach macierzyńskiego, urlop rodzicielski wynosi 38 tygodni,

• jeśli dziecko ma zaświadczenie „Za życiem”, w tym szczególnym wariancie limit wynosi 62 tygodnie,

• przy adopcji obowiązuje też ograniczenie: urlop przysługuje nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14 lat.

Co ważne z całej puli każdy rodzic ma 9 tygodni tylko dla siebie (nie da się ich „oddać” drugiemu rodzicowi). To oznacza, że w praktyce jeden rodzic może wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie (z 41) albo 34 tygodnie (z 43), a przy „Za życiem” odpowiednio 56 lub 58 tygodni – pozostałe 9 tygodni jest zarezerwowane dla drugiego rodzica.

Podział na części

Urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo albo w częściach. Art. 182¹c Kodeksu pracy przewiduje, że urlop rodzicielski jest udzielany jednorazowo albo nie więcej niż w 5 częściach, a udzielenie każdej części następuje na wniosek pracownika (liczbę części ustala się w oparciu o liczbę złożonych wniosków). Co do zasady urlop rodzicielski (w tym jego ostatnią część) trzeba wykorzystać nie później niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. W przypadku urlopu rodzicielskiego przysługującego pracownikowi, który przyjął dziecko na wychowanie i wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie przysposobienia, urlop przysługuje nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 14 lat.

Limity 7 i 10 lat dotyczą natomiast urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego (przy przyjęciu dziecka na wychowanie jako rodzina zastępcza niezawodowa) i nie są terminem wykorzystania urlopu rodzicielskiego. W praktyce warto planować obsadę i harmonogramy tak, by uwzględniać możliwe przerwy oraz terminy składania wniosków. 

Łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą

Rodzic na urlopie może pracować u swojego pracodawcy do połowy etatu. W takim przypadku urlop wydłuża się proporcjonalnie, ale nie może przekroczyć 82 tygodni (jedno dziecko) lub 86 tygodni (ciąża mnoga). Dla dzieci z certyfikatem „Za życiem" maksymalny wymiar wynosi 130 lub 134 tygodnie. Wniosek o łączenie pracy z urlopem trzeba złożyć co najmniej 21 dni wcześniej. Pracodawca powinien go uwzględnić, chyba że przemawiają przeciw temu względy organizacyjne i w ciągu 7 dni musi uzasadnić odmowę.

W czasie łączenia urlopu z pracą zasiłek jest proporcjonalnie zmniejszany. Rodzic może też dorabiać u innego pracodawcy na zlecenie lub umowę o dzieło – w takiej sytuacji urlop rodzicielski w macierzystej firmie nie ulega skróceniu, ale trzeba uważać na zakaz konkurencji i obowiązki wynikające z ubezpieczeń społecznych.

Formalności i wniosek o urlop rodzicielski

Aby skorzystać z urlopu rodzicielskiego, trzeba dopilnować kilku prostych formalności: terminów, poprawnego wniosku i przekazania informacji pracodawcy.

Wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego

Aby uzyskać urlop rodzicielski, pracownik–rodzic dziecka składa pracodawcy wniosek w postaci papierowej lub elektronicznej w terminie nie krótszym niż 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu. Wniosek o udzielenie urlopu rodzicielskiego lub jego części zawiera:

• imię i nazwisko pracownika,

• wskazanie okresu dotychczas wykorzystanego urlopu rodzicielskiego lub zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający okresowi urlopu rodzicielskiego oraz liczby wykorzystanych części urlopu rodzicielskiego lub liczby wniosków o zasiłek macierzyński za okres odpowiadający części urlopu rodzicielskiego,

• wskazanie okresu, na który ma być udzielony urlop rodzicielski lub ma być udzielona jego część.

Do wniosku dołącza się:

• odpis skrócony aktu urodzenia dziecka (dzieci) lub zagraniczny dokument potwierdzający urodzenie dziecka (dzieci) – albo kopie tych dokumentów,

• oświadczenie pracownika o braku zamiaru korzystania z urlopu rodzicielskiego (albo zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu) przez drugiego z rodziców dziecka przez okres wskazany we wniosku albo o okresie, w którym drugi z rodziców dziecka zamierza korzystać z urlopu rodzicielskiego (albo zasiłku) w okresie objętym wnioskiem,

• kopię zaświadczenia „Za życiem” – jeżeli wniosek dotyczy urlopu rodzicielskiego w podwyższonym wymiarze z tego tytułu.

Jeżeli pracownik chce łączyć urlop rodzicielski z pracą u pracodawcy udzielającego urlopu (do 1/2 etatu), składa dodatkowo odrębny wniosek o podjęcie pracy (również papierowo albo elektronicznie) co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy. Pracodawca ma obowiązek udzielić urlopu. Każda część urlopu wymaga osobnego wniosku. Liczba złożonych wniosków odpowiada liczbie części. Pracownik może zrezygnować z urlopu w każdej chwili, za zgodą pracodawcy.

Zasiłek macierzyński a zasiłek za urlop rodzicielski

Miesięczny zasiłek macierzyński za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku. W przypadku złożenia wniosku, o którym mowa w art. 30a ustawy zasiłkowej, zasiłek za cały okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu oraz urlopowi rodzicielskiemu przysługuje w wysokości 81,5% podstawy (z zastrzeżeniem, że za 9-tygodniową część urlopu rodzicielskiego przysługującą wyłącznie drugiemu rodzicowi zasiłek wynosi 70% podstawy). Zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego przysługuje co do zasady w wysokości 70% podstawy, a jeśli w terminie 21 dni od porodu (lub przyjęcia dziecka na wychowanie i wystąpienia do sądu / przyjęcia w rodzinie zastępczej) złożono wniosek o wypłatę zasiłku za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i rodzicielskiemu w pełnym wymiarze wynosi on 81,5% podstawy, z wyjątkiem 9 tygodni urlopu rodzicielskiego przysługujących wyłącznie drugiemu rodzicowi (za tę część zawsze 70%). 

Warto pamiętać, że matka nie może zrzec się pierwszych 14 tygodni urlopu macierzyńskiego. Pozostałą część może przekazać ojcu, który spełnia warunki ubezpieczenia. Ojciec może także skorzystać z dwutygodniowego urlopu ojcowskiego. Urlop ojcowski jest to niezależne świadczenie, które należy wykorzystać do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy.

Urlop rodzicielski – ile jest płatny?

Zasiłek macierzyński za okres urlopu rodzicielskiego wynosi 70 % podstawy wymiaru zasiłku. Jeżeli ubezpieczona matka dziecka złoży nie później niż 21 dni po porodzie pisemny wniosek o wypłatę zasiłku macierzyńskiego za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu i urlopowi rodzicielskiemu w pełnym wymiarze, z wyłączeniem 9-tygodniowej części urlopu rodzicielskiego przysługującej ojcu dziecka, wówczas płatnik zasiłku (ZUS albo pracodawca) wypłaci zasiłek za ten łączny okres w wysokości 81,5% podstawy wymiaru (a za 9 tygodni nieprzenoszalne drugiego rodzica – 70%). 

W razie przyjęcia dziecka na wychowanie analogiczny wniosek (w terminie 21 dni) może złożyć ubezpieczony po przyjęciu dziecka i wystąpieniu do sądu opiekuńczego o wszczęcie postępowania o przysposobienie albo po przyjęciu dziecka jako rodzina zastępcza niezawodowa. Jeżeli zostanie złożony w terminie wniosek, o którym mowa w art. 30a ustawy zasiłkowej (co do zasady w ciągu 21 dni), to miesięczny zasiłek macierzyński za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu (albo na warunkach urlopu macierzyńskiego) oraz urlopowi rodzicielskiemu wynosi 81,5% podstawy wymiaru, z zastrzeżeniem, że: 

• za 9-tygodniową część urlopu rodzicielskiego przysługującą wyłącznie drugiemu rodzicowi zasiłek wynosi 70%,

• jeżeli w pierwszym roku życia dziecka nie wykorzystano ani jednego dnia zasiłku za okres urlopu rodzicielskiego, to za okres urlopu rodzicielskiego zasiłek przysługuje w wysokości 70% podstawy wymiaru.

Podczas łączenia korzystania z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu wysokość zasiłku macierzyńskiego zmniejsza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Ustawa przewiduje także, że jeżeli miesięczna kwota zasiłku macierzyńskiego obliczona zgodnie z art. 31 ust. 1–3 jest niższa niż kwota świadczenia rodzicielskiego, zasiłek podwyższa się do wysokości świadczenia rodzicielskiego. W przypadku uzupełniającego urlopu macierzyńskiego zasiłek macierzyński wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku.

Uprawnienia dodatkowe i zmiany po 2025 r.

Poza standardowymi urlopami pojawiły się też dodatkowe uprawnienia, które mają ułatwić rodzicom opiekę nad dzieckiem w trudniejszych sytuacjach oraz lepiej łączyć życie rodzinne z pracą.

Uzupełniający urlop macierzyński dla wcześniaków i dzieci hospitalizowanych

Od 19 marca 2025 r. obowiązuje uzupełniający urlop macierzyński, którego wymiar jest liczony zasadniczo „tydzień za każdy tydzień pobytu dziecka w szpitalu” (w określonych limitach). Ustawodawca przyznał:

1. do 15 tygodni – gdy dziecko urodziło się przed ukończeniem 28. tygodnia ciąży lub z masą urodzeniową nie większą niż 1000 g (1 tydzień urlopu za każdy tydzień hospitalizacji dziecka do upływu 15. tygodnia po porodzie),

2. do 8 tygodni – przysługuje w dwóch sytuacjach:

   a) gdy dziecko urodziło się po ukończeniu 28. tygodnia i przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży oraz z masą urodzeniową większą niż 1000 g (1 tydzień urlopu za każdy tydzień hospitalizacji do upływu 8. tygodnia po porodzie),

   b) gdy dziecko urodziło się po ukończeniu 37. tygodnia ciąży i było hospitalizowane po porodzie co najmniej 2 kolejne dni, przy czym pierwszy z tych dni przypada między 5. a 28. dniem po porodzie (1 tydzień urlopu za każdy tydzień hospitalizacji w okresie od 5. dnia do upływu 8. tygodnia po porodzie).

Uzupełniający urlop macierzyński przysługuje pracownicy albo pracownikowi – ojcu wychowującemu dziecko bezpośrednio po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego, w przypadkach określonych w Kodeksie pracy (m.in. zależnie od hospitalizacji dziecka po porodzie). Prawo to przysługuje także pracownikowi korzystającemu z urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego (np. przy przysposobieniu albo w rodzinie zastępczej niezawodowej), jeżeli pobyt dziecka w szpitalu miał miejsce po przyjęciu dziecka na wychowanie – na zasadach dotyczących uzupełniającego urlopu macierzyńskiego. Za ten okres przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy. Do wniosku należy dołączyć zaświadczenie ze szpitala i złożyć go w postaci papierowej lub elektronicznej co najmniej 21 dni przed zakończeniem urlopu macierzyńskiego (lub urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego).

Praca zdalna i elastyczna organizacja czasu pracy

Zmiany w Kodeksie pracy obowiązujące od 2023 r. wprowadziły ułatwienia dla rodziców dzieci do 8 lat. Pracownik wychowujący dziecko do 4 lat ma prawo złożyć wniosek o pracę zdalną, a pracodawca ma obowiązek go uwzględnić, chyba że praca zdalna nie jest możliwa ze względu na rodzaj pracy lub organizację pracy. Odmowa wymaga przekazania uzasadnienia. Rodzice wychowujący dzieci do 8 lat mogą wystąpić o elastyczną organizację pracy, w szczególności taką jak: praca zdalna, obniżenie wymiaru etatu, system przerywanego czasu pracy, system skróconego tygodnia pracy, system pracy weekendowej, a także ruchomy lub indywidualny rozkład czasu pracy. Takie rozwiązania ułatwiają łączenie obowiązków rodzinnych z pracą i warto je uwzględniać w polityce firmy.

Statystyki i praktyka - jak rodzice korzystają z urlopu rodzicielskiego?

Dane ZUS z 2025 r. wskazują, że liczba ojców korzystających z urlopu rodzicielskiego rośnie. W okresie styczeń–sierpień 2025 urlop wzięło 35,1 tys. ojców, prawie tyle samo co w całym 2024 r. (41,9 tys.) i znacznie więcej niż w 2023 r. (19 tys.). Mimo to ojcowie wykorzystują urlop krócej – średnio 40 dni w 2025 r., podczas gdy pełne 9 tygodni to 63 dni. Jednocześnie zauważalny jest spadek liczby wniosków o urlop ojcowski (dwa tygodnie): ZUS podaje, że skorzystało z urlopu ojcowskiego 162 tys. mężczyzn w 2024 r. oraz 91,6 tys. w I–VIII 2025 r.

Eksperci z Fundacji Share the Care podkreślają, że większe wykorzystanie urlopów przez ojców jest korzystne dla całej rodziny i rynku pracy, lecz wymaga dalszej edukacji i zachęt. Warto, aby przedsiębiorcy informowali pracowników‑ojców o przysługującym im 9‑tygodniowym urlopie rodzicielskim i motywowali do jego wykorzystania.

Przykłady praktyczne wykorzystania urlopu rodzicielskiego

Przykład 1 – podział urlopu między rodzicami

Pani Anna urodziła jedno dziecko. Skorzystała z 20 tygodni urlopu macierzyńskiego i złożyła wniosek o urlop rodzicielski. Za okres urlopu macierzyńskiego i „przenoszalną” część urlopu rodzicielskiego może otrzymywać zasiłek w wysokości 81,5% podstawy (przy wniosku złożonym w terminie). Następnie, po 23 tygodniach urlopu rodzicielskiego pani Anna wróciła do pracy, a pan Marek wykorzystał przysługujące mu 9 tygodni urlopu rodzicielskiego (część nieprzenoszalna) za ten okres zasiłek wynosi 70% podstawy. Oboje mogli przez kilka tygodni korzystać z urlopu jednocześnie, przy czym łączny wymiar urlopu rodzicielskiego nie przekroczył 41 tygodni.

Przykład 2 – łączenie urlopu z pracą

Pani Karolina pracuje jako specjalistka IT i po urodzeniu bliźniąt wykorzystała urlop macierzyński w wymiarze przewidzianym dla porodu mnogiego. Następnie złożyła wniosek o urlop rodzicielski oraz o łączenie korzystania z części tego urlopu z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego urlopu w wymiarze 1/2 etatu. Pracodawca uwzględnił wniosek, dzięki czemu wymiar urlopu rodzicielskiego w części łączonej z pracą uległ proporcjonalnemu wydłużeniu (przy porodzie mnogim nie dłużej jednak niż do 86 tygodni), z uwzględnieniem tego, że każdemu z rodziców przysługuje nieprzenoszalne 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Zasiłek macierzyński za okres łączenia urlopu z pracą jest odpowiednio zmniejszany, a forma wykonywania pracy (np. zdalnie) wymaga odrębnych ustaleń na podstawie przepisów o pracy zdalnej.

Obowiązki pracodawcy i ochrona pracownika

Pracodawca jest zobowiązany do:

• Udzielenia urlopu rodzicielskiego na prawidłowy wniosek pracownika oraz rozpatrzenia wniosku o łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą. Wniosek o łączenie może zostać odmówiony tylko wtedy, gdy nie pozwala na to organizacja pracy lub rodzaj pracy, a o przyczynie odmowy należy poinformować pracownika (pisemnie lub elektronicznie) w ciągu 7 dni.

• Powstrzymania się od wypowiedzenia lub rozwiązania umowy w czasie korzystania z uprawnień związanych z rodzicielstwem oraz w okresie ochronnym związanym ze złożeniem wniosku (z wyjątkami przewidzianymi w przepisach, np. upadłość/likwidacja pracodawcy albo rozwiązanie bez wypowiedzenia z winy pracownika).

• Dopuszczenia pracownika do pracy po zakończeniu urlopu na dotychczasowym stanowisku, a jeżeli nie jest to możliwe na stanowisku równorzędnym lub odpowiadającym kwalifikacjom, na warunkach nie mniej korzystnych niż przed rozpoczęciem urlopu.

• Wliczania okresu urlopu do stażu pracy (okresu zatrudnienia), od którego zależą uprawnienia pracownicze.

• Przekazania dokumentów niezbędnych do ustalenia i wypłaty zasiłku macierzyńskiego oraz jeżeli pracodawca jest płatnikiem zasiłków - wypłaty zasiłku. W pozostałych przypadkach wypłaty dokonuje ZUS.

Aby usprawnić planowanie zastępstw i kontrolę czasu pracy, firmy mogą skorzystać z rozwiązań takich jak ewidencja czasu pracy i moduł grafików pracy od inEwi. Aplikacja umożliwia tworzenie harmonogramów z uwzględnieniem nieobecności (w tym urlopów rodzicielskich), monitorowanie zmian i automatyczne rozliczanie czasu pracy. Dzięki temu przedsiębiorcy łatwiej zaplanują zastępstwo za pracownika na urlopie i utrzymają ciągłość pracy działu.

Podsumowanie

Urlop rodzicielski jest elementem polityki prorodzinnej, który daje rodzicom możliwość długotrwałej opieki nad dzieckiem bez ryzyka utraty zatrudnienia. W 2026 r. podstawowe zasady pozostają takie jak w 2023 r.: 41 lub 43 tygodnie wolnego, z czego 9 tygodni przypada wyłącznie każdemu rodzicowi. Urlop można wykorzystać w maksymalnie pięciu częściach, a praca na ½ etatu pozwala proporcjonalnie wydłużyć okres opieki. Prawidłowo złożony wniosek oraz terminowe dokumenty gwarantują otrzymanie zasiłku na poziomie 81,5 % lub 70 % podstawy. Przedsiębiorcy powinni znać te zasady, by właściwie planować kadry i udzielać wsparcia młodym rodzicom.